Ziektepresentatie
Ziektebeschrijving
Zeer lange-keten acyl-CoA-dehydrogenasedeficiëntie (VLCADD) is een erfelijke stofwisselingsziekte van de langeketenvetzuuroxidatie. VLCADD kan klachten geven van hart, lever en spier. Sinds 2007 wordt er in Nederland via de hielprikscreening gezocht naar VLCADD. Voordat VLCADD was opgenomen in het Nederlandse hielprikscreeningprogramma werden patiënten met VLCADD voornamelijk gediagnosticeerd naar aanleiding van klachten. Op heel jonge leeftijd was dit meestal met een symptomatische hypoketotische hypoglykemie, met hoge mortaliteit. Daarnaast zijn ook cardiale symptomen zoals cardiomyopathie, hartritmestoornissen en pericardiale effusie beschreven.[1, 2] Bij oudere kinderen en volwassenen staan de symptomen aan de skeletspieren meestal op de voorgrond. Dit uit zich in inspanningsintolerantie, spierpijn en soms rabdomyolyse (acute spierafbraak) met myoglobinurie (spiereiwit in urine). Symptomen worden vaak veroorzaakt door inspanning, vasten, koude/warmte en/of stress. Maar ook een virale infectie kan klachten uitlokken of verergeren. Ernstige rabdomyolyse met myoglobinurie kan leiden tot nierfalen indien niet vroeg genoeg behandeld met hyperhydratie.[3]
|
Niveau 3 |
Very Long Chain Acyl-CoA Dehydrogenase Deficiency (VLCADD, MIM 201475) is an autosomal recessive disorder in the fatty acid oxidation.[4, 5] It is due to a defect in the ACADVL gene (located at chromosome 17p13) which causes a deficiency of the very long chain acyl-CoA dehydrogenase enzyme (VLCAD, EC 1.3.99.13). As a result the oxidation of very long acyl-CoA esters (with a chain length of 14 to 20 carbons) cannot take place. This leads to accumulation of very long acyl-CoA esters in addition to an energy shortage. Especially during periods of prolonged fasting or exercise, the fatty acid oxidation falls short relative to the energy needs and toxic metabolites accumulate.[5-7] |
|
Niveau 4 |
Triggers for metabolic decompensation such as fasting, dehydration, high long chain fats diet and irritation of the myocardium (cardiac catheterization) should be avoided.[7] |
Etiologie
VLCADD wordt veroorzaakt door mutaties in het ACADVL-gen (17p13.1). Mutaties in dit gen leiden tot disfunctie van het enzym VLCAD, dat de eerste stap katalyseert in de mitochondriale bèta-oxidatie van langeketenvetzuren.[8]
Epidemiologie
De prevalentie in Nederland is 1:80.000 en in Duitsland 1:50.000. In Nederland zijn op dit moment ongeveer 70 patiënten met VLCADD bekend.
|
Niveau 3 |
Since the introduction of the newborn screening for VLCADD the estimated prevalence is 1 in 31.500.[9] The prevalence in the Netherlands is estimated at 1 in 80.000. |
Prognose
VLCADD kan fataal zijn, maar dankzij de opname in het hielprikscreeningprogramma is de prognose verbeterd.[10] Dit wordt vooral veroorzaakt doordat preventie van hypoglykemie al in een vroeg stadium kan worden gestart waardoor hersenschade en overlijden worden voorkomen.[1] Echter andere symptomen, met name rabdomyolyse, worden nog vaak gezien ondanks vroege diagnose. Het is moeilijk van tevoren te voorspellen welke symptomen een VLCADD-patiënt zal ontwikkelen. Uit een recente studie blijkt dat voor VLCADD de restcapaciteit van de bèta-oxidatie in gekweekte huidcellen goed correleert met het klinisch beeld.[11]
Hielprik
Hielprikscreening (sinds 2007)
Afwijkend indien C14:1 carnitine ≥ 0,6 μmol/l en/of ratio C14:1/C2 ≥ 0,023.
De ANS-MZ (Landelijke Adviescommissie neonatale screening Metabole Ziekten) heeft een richtlijn in de vorm van een flowchart opgesteld voor de werkwijze na positieve hielprikscreening.
|
Niveau 4 |
Experience with newborn screening (NBS) for disorders of fatty-acid oxidation (FAOD) is now becoming available from an increasing number of programs worldwide. The spectrum of FAOD differs widely between ethnic groups. The accumulated evidence suggests all FAOD should be included into tandem mass spectrometry (MS/MS)-based NBS programs provided sufficient laboratory performance is guaranteed.[12] |
Symptomen
Presentatie bij ontregeling van ongescreende patiënten
Symptomen en kenmerken vanaf de geboorte:
– Hypoketotische hypoglykemie
– Hepatomegalie
– Cardiomyopathie en ritmestoornissen
– Rabdomyolyse en verhoogd creatine kinase (CK)
– Hypotonie en (motorische) ontwikkelingsachterstand
– Convulsies.
Presentatie op adolescente of volwassen leeftijd:
– Spierpijn na vasten, (intensieve) inspanning of bij ziekte (koorts)
– Rabdomyolyse en myoglobinurie na vasten, (intensieve) inspanning of bij ziekte (koorts)
– Nierinsufficiëntie bij frequente, forse myoglobinurie; in de praktijk wordt dit bij adequate behandeling niet gezien
– Cardiomyopathie en ritmestoornissen.
Behandeling
Dieet
Op dit moment vormt dieetbehandeling de enige vorm van therapie.
Kernpunten in het dieet zijn:
– de maximale vastenperiode
– de vetinname ten opzichte van energieaanbod
– de MCT/LCT-verhouding in de voeding (MCT: middellangeketentriglyceriden, LCT: langeketentriglyceriden)
– het voorkomen van deficiënties (vetoplosbare vitamines en essentiële vetzuren).
Of een dieet noodzakelijk is, hangt af van de leeftijd en het gewicht, maar ook van de mutatie en de eventuele enzymrestactiviteit van de patiënt. Het dieet zal per patiënt op maat worden samengesteld en begeleiding door een in metabole ziekten gespecialiseerde diëtist is daarbij noodzakelijk. Patiënten met een milder fenotype hebben vaak geen dieetmaatregelen nodig onder normale omstandigheden, maar hebben wel een dieetadvies ten tijde van momenten die klachten kunnen provoceren zoals infecties, overmatige inspanning, stress en operaties.
De maximale voedingspauze kan bij de meeste patiënten gedurende het eerste jaar geleidelijk worden uitgebreid. Over het algemeen wordt de volgende globale richtlijn aangehouden:
De maximale vastenperiode is 3 uur bij 3 maanden, 4 uur bij 4 maanden, 5 uur bij 5 maanden, 6 uur bij 6 maanden, 7 uur bij 7 maanden en maximaal 8 uur vanaf de leeftijd van 8 maanden en op jongvolwassen leeftijd is de maximale vastenperiode 12 uur. Bij patiënten met een ernstig fenotype kan het gebruik van nachtelijke sondevoeding worden overwogen.
Of er sprake is van een adequate vastenperiode kan worden gecontroleerd door middel van glucose-, CK- en acylcarnitinecontrole.
Tijdens episodes van ziekte is het advies om onder andere de maximale vastenperiode aan te passen.
De mate van LCT-beperking wordt met name bepaald door de biochemische afwijkingen die gevonden worden bij de patiënt. Sommige patiënten kunnen volstaan met uitsluitend dieetmaatregelen bij ziekte. Bij anderen kan een sterke vetbeperking (20-30% van het totale energieaanbod) met een beperking tot 10% LCT van het totale vetaanbod noodzakelijk zijn.
Er is helaas geen volledige correlatie tussen mutaties en gevonden restactiviteit. Over het algemeen geldt: hoe lager de restactiviteit van het enzym hoe strikter de noodzakelijke dieetmaatregelen. Er is een goede correlatie tussen klinische ernst en resterende bèta-oxidatiecapaciteit (of oleaatoxidatieflux); dit wordt gemeten in fibroblasten afgenomen met een huidbiopt. Op basis hiervan kan het dieet worden aangepast.[11, 16] Bij een sterke vetbeperking en bij sterke LCT-beperking in de voeding ontstaat risico op deficiënties van essentiële vetzuren en vetoplosbare vitamines, waarvoor suppletie nodig kan zijn.
Bij ziekte wordt aangeraden de maximale voedingspauze te halveren. Als bij ziekte de voedingsinname niet gewaarborgd kan worden, dan is dit over het algemeen een indicatie voor opname en het direct starten van intraveneuze toediening van glucose of continue sondevoeding.
Indien patiënten kunnen sporten is het van belang voorafgaand aan de inspanning het dieet hierop aan te passen. Ook kan koude en warmte soms klachten provoceren.[17]
|
Niveau 4 |
The (LCT-restricted, MCT-enriched) dietary therapy, has in some patients a positive effect on the cardiac dysfunction[18, 19] and on the exercise intolerance.[20] |
|
Niveau 3 |
Prevention of catabolic (fasting) stress is the most important component of the treatment. The maximum fasting interval depends on both age and weight, with a maximum of 12 hours. The diet for VLCADD consists of a general fat restriction (max 30% percentage of total energy intake). Furthermore, and if needed, LCT-restriction (max 20-30% of total fat intake and MCT supplementation (most stringent in symptomatic infants).[4, 21, 22] |
|
Niveau 4 |
The strict reduction of long-chain fat in the diet requires supplementation of essential long-chain fatty acids and monitoring of the fat-soluble vitamins.[23] |
|
Niveau 4 |
The use of uncooked cornstarch at bedtime might be considered as a slowly released form of glucose.[4] |
|
Niveau 3 |
Diekman et al. investigated predictive markers that may determine clinical severity. In cultured skin fibroblasts from 13 Dutch patients with VLCADD LC-FAO flux (the rate of oleate oxidation), VLCAD activity, and acylcarnitine profiles following palmitate loading were measured. The results demonstrate a very strong correlation between LC-FAO flux in fibroblasts and the clinical severity of VLCADD. LC-FAO flux measurements may thus predict whether patients are likely to develop symptoms.[11] |
|
Niveau 3 |
A strict diet cannot prevent poor clinical outcome in severely affected patients and the LC-FAO flux is a good predictor of clinical outcome in individuals with VLCADD identified before its introduction in NBS. Hereby, we propose an individualized dietary strategy based on the LC-FAO flux score.[16] |
Medicatie
– Essentiële vetzuren (EFA)-suppletie: wordt gegeven bij EFA-deficiëntie.
– De behandeling met bezafibraat is omstreden door tegenstrijdige resultaten[24-26] en wordt alleen geadviseerd in studieverband.
– Vitaminesuppletie bij gebleken tekorten (lab).
– Carnitine: in principe uitsluitend geven bij bewezen carnitinedeficiëntie, aangezien er potentiële schadelijke gevolgen kunnen optreden bij oversuppletie.[27]
– Vaccinaties volgens schema Rijksvaccinatieprogramma (RVP) en griepprik.
– Triheptanoin (dieetvoeding met oneven keten vetzuren) is nog niet goedgekeurd door de EMA maar kan in studieverband eventueel worden gebruikt.[28] Voorlopig lijkt het effect hiervan niet veel positiever dan de gebruikelijke MCT-olie.
|
Niveau 4 |
Carnitine supplementation is considered controversial, since the accumulation of long chain acylcarnitine esters possibly causes (ischemic) cardiac muscle pathology. At this time it is not known if the benefit of preventing carnitine deficiency outweighs this potential cardiac risk. Therefore it is currently recommended to administer oral carnitine only when needed to prevent carnitine deficiency in plasma.[22] |
|
Niveau 3 |
One case report has shown remarkable improvement of cardiac and muscular symptoms in three children after dietary supplementation with triheptanoin, a seven carbon medium chain fatty acid.[29] Gillingham and colleagues showed in a randomized controlled trial potential beneficial results for the use of triheptanoin on ejection fraction and left ventricular wall mass; there were no effects on frequency of rhabdomyolysis episodes.[28] |
|
Niveau 3 |
Bezafibrate has been shown to increase palmitate oxidation in vitro in moderate VLCAD deficient cells. Further clinical studies are in preparation.[30, 31] |
Noodprotocol
In het noodprotocol wordt voor iedere individuele patiënt beschreven wat te doen bij ziek zijn (braken, diarree, koorts) en/of onvoldoende voedselinname, bij verminderd bewustzijn en bij operatieve ingrepen. De belangrijkste maatregel is het voorkomen van een hypoglykemie.
Voor extra toelichting over het noodprotocol, zie ‘Begeleiding – Kinderen’ en ‘Begeleiding – Volwassenen’. Een template noodprotocol voor kinderen is apart als pdf toegevoegd aan dit zorgpad. Het noodprotocol voor volwassenen is ook beschikbaar op de INVEST-website: www.investof.nl/noodprotocollen/. Hier is ook een protocol met maatregelen ter voorkoming van ontregeling in de thuissituatie te vinden.
|
Niveau 4 |
In case of an acute episode the following measures are recommended:[22, 32] ∙ Assess potential precipitants for metabolic decompensation (dehydration, fever, infection) ∙ If the patient is in a poor condition check blood glucose, electrolytes, blood gas, ammonia and liver function tests. ∙ Start continuous glucose infusion in case of insufficient (oral) intake, vomiting, dehydration, hypoglycaemia, metabolic acidosis or decreased alertness. ∙ Correct hypoglycaemia and/or metabolic acidosis. ∙ Use intravenous glucose fluid with adequate electrolyte levels. ∙ Treat precipitating factors to minimize further catabolism. ∙ Increase glucose infusion if the patient fails to improve. ∙ Check for cardiac symptoms (disturbed rhythm or cardiomyopathy) ECG, chest X-ray and/or cardiac echo. |
|
Niveau 4 |
The following perioperative measures are recommended in VLCADD:[33] ∙ Glucose infusion (adapted to age and weight) should be given pre-, per- and postoperative. ∙ Stress avoiding premedication should be given preoperative. ∙ Glucose and CK should be monitored per- and postoperative. ∙ Volatile anaesthetics and long chain fatty acid containing anaesthetics should be avoided. |





