Ziektepresentatie

Ziektebeschrijving

Guanidinoacetaatmethyltransferase (GAMT-)deficiëntie is een erfelijke stofwisselingsziekte. De ‘stofwisseling’ is het proces in ons lichaam dat ervoor zorgt dat stoffen verwerkt of omgezet worden in andere stoffen. Daardoor krijgt ons lichaam de energie die het nodig heeft. Meestal verloopt de Stofwisseling in een aantal stappen met behulp van een eiwit, een enzym. Als een van de enzymen niet goed werkt, ontstaat er een stofwisselingsziekte. Een stof kan dan niet meer worden omgezet of getransporteerd en hoopt zich op in de cel. Het kan ook zijn dat een stof niet wordt gemaakt zodat er een tekort ontstaat aan die stof.

Bij GAMT-deficiëntie is er een tekort aan creatine. Creatine is belangrijk voor het opslaan van energie in cellen en voor het verplaatsen van energie binnen de cellen. Vooral in de spieren en hersenen speelt het een belangrijke rol. Creatine wordt voor ongeveer de helft door het lichaam gemaakt en voor de andere helft uit bepaalde voedingsmiddelen gehaald. Dat gebeurt in twee stappen. Eerst worden de Aminozuren arginine en glycine door het Enzym L-arginine-glycine-aminido-transferase (AGAT) omgezet in guanidinoacetaat (GAA). Daarna wordt GAA door het enzym guanidino-acetaat-methyl-transferase (GAMT) omgezet in creatine.
Bij GAMT-deficiëntie werkt het GAMT-enzym niet. Patiënten met GAMT-deficiëntie kunnen GAA dus niet omzetten in creatine (de tweede stap). Zij hebben te weinig creatine en te veel GAA in hun lichaam. Door het tekort aan creatine kunnen de hersenen niet goed werken. Ook het teveel aan GAA is niet goed voor de hersenen. Voor een goede ontwikkeling van de hersenen is het belangrijk om zo snel mogelijk te behandelen.

Cijfers
GAMT-deficiëntie is een heel zeldzame ziekte. In 1994 werd voor het eerst een patiënt met GAMT-deficiëntie beschreven. Sinds die tijd zijn er wereldwijd ongeveer 120 patiënten bekend met deze ziekte.

Hielprik

In Nederland wordt nog niet via de hielprik op GAMT-deficiëntie gescreend, maar verwacht wordt dat dat vanaf eind 2022 wel zal gaan gebeuren. Als een patiënt GAMT-deficiëntie heeft, wordt hij nu nog gevonden door de klachten die hij krijgt.

Symptomen

Klachten bij presentatie
De meeste kinderen met GAMT-deficiëntie krijgen problemen voordat ze 3 jaar oud zijn. De klachten kunnen per persoon verschillend zijn. De vaakst voorkomende klachten zijn:

• Ontwikkelingsachterstand/verstandelijke beperking
• Opvallend vertraagde spraakontwikkeling
• Problemen met leren
• Autistisch gedrag
• Epilepsie
• Hyperactiviteit

Ook kan iemand met GAMT-deficiëntie bewegingen maken, zonder dat hij of zij zich ervan bewust is. Dit noemen we tics. Door de zwakkere spieren leren sommige kinderen met GAMT-deficiëntie later zitten en lopen.

Klachten op de lange termijn
Zonder (goede) behandeling van GAMT-deficiëntie kunnen de hersenen zich niet goed ontwikkelen en worden de verschijnselen op den duur opvallender. Als er eenmaal schade is ontstaan, kan dat met behandeling niet meer beter worden. Als de ziekte vroeg wordt ontdekt en de behandeling snel start, kunnen klachten worden voorkomen.

Behandeling

GAMT-deficiëntie kan niet genezen. Maar er is wel behandeling mogelijk waarmee de klachten van de ziekte niet verergeren of zelfs verminderen. De behandeling bestaat uit het volgen van een dieet en het nemen van voedingssupplementen. Patiënten krijgen deze behandeling de rest van hun leven.
Het doel van de behandeling is om ervoor te zorgen dat er genoeg creatine in het lichaam is en dat de hoeveelheid GAA niet te hoog is. Bij epilepsie kan iemand medicijnen tegen de aanvallen krijgen.

Creatine
Om het tekort aan creatine aan te vullen, moeten patiënten creatinesupplementen slikken met een hoge dosis creatine. De hoge dosis creatine remt het enzym dat GAA maakt. Zo daalt de hoeveelheid GAA in het lichaam. Er kunnen ook ornithinesupplementen worden voorgeschreven. Ornithine remt het enzym dat GAA maakt. Dat zorgt er ook voor dat de hoeveelheid GAA in het lichaam afneemt.

Dieet
De productie van GAA kan worden geremd met een arginine-arm dieet. GAA wordt namelijk van arginine gemaakt. Als er minder arginine in het lichaam is, kan er ook minder GAA gemaakt worden.

De behandelend arts zal regelmatig controleren of er voldoende toename is van creatine en voldoende afname van GAA in de hersenen. Dit wordt gemeten met een MRS-onderzoek van de hersenen. Als de behandeling goed werkt, neemt de epilepsie af, verminderen de bewegingsstoornissen en verbeteren de motorische ontwikkeling en het gedrag. De spraak en verstandelijke ontwikkeling verbeteren waarschijnlijk alleen als er tijdig wordt begonnen met de behandeling. Een vroege opsporing van de ziekte is dus belangrijk voor een goede ontwikkeling.

Medicijnen
Patiënten met GAMT-deficiëntie die epileptische aanvallen hebben, kunnen daarvoor worden behandeld met anti-epileptische medicijnen. Deze medicijnen zorgen ervoor dat de aanvallen minder vaak voorkomen en minder ernstig zijn. Bij ernstige epilepsie kunnen patiënten volgens een speciaal protocol worden behandeld via de neuroloog.

Vaccinaties
Kinderen met GAMT-deficiëntie krijgen dezelfde vaccinaties als andere kinderen. Dit loopt via het Rijksvaccinatieprogramma van de GGD.

Overige aandachtspunten

Praktische zaken
Als u praktische vragen hebt over uw ziekte, kunt u terecht bij de kinderarts/internist. Denkt u daarbij aan vragen over het afsluiten van een verzekering, over sport, vakantie, opleiding of een vrijetijdsbesteding voor u/uw kind. Als het nodig is, kan de kinderarts/internist u doorverwijzen naar een maatschappelijk werker.

Moeite met chronische ziekte
Patiënten met een chronische ziekte voelen zich soms anders dan anderen. Ze hebben dan moeite om met hun ziekte om te gaan. De kinderarts/internist kan u/uw kind voor ondersteuning en begeleiding doorverwijzen naar een maatschappelijk werker of de (kinder)psycholoog. Sommige UMC’s hebben speciale trainingen en cursussen voor kinderen met een chronische ziekte.

Voorlichting over GAMT-deficiëntie
Wilt u klasgenoten van uw kind, familie, vrienden, kennissen of collega’s vertellen over GAMT-deficiëntie? Dan kan het fijn zijn om hier hulp bij te krijgen. Deze hulp kunt u krijgen via de kinderarts/internist. Daarnaast kunt u via VKS informatie krijgen en tips van lotgenoten vinden.

Vakantie
Als u op vakantie gaat, bereid die vakantie dan goed voor. De volgende punten zijn belangrijk om op te letten:

• Controleer van tevoren of in het vakantieland dieetproducten en supplementen te krijgen zijn.
• Als u producten meeneemt, hebt u een verklaring nodig voor de douane. Vraag die op tijd aan!
• In het buitenland hebt u een vertaling nodig van medische informatie. Hiervoor kunt u terecht bij de kinderarts of internist. Vraag ze op tijd aan!

Voor overige praktische dieetinformatie en tips kunt u terecht bij uw diëtist en bij VKS.

Aandachtspunten bij kinderen met GAMT-deficiëntie

Opvoeding
Een chronische ziekte kan problemen geven bij de opvoeding. Zeker als de behandeling een dieet is. Het is soms moeilijker om grenzen te stellen. Ook kan het voor ouders lastig zijn een kind in de puberteit los te laten. Voor deze problemen kunt u naar een maatschappelijk werker of de (kinder)psycholoog. Ook een pedagoog of pedagogisch medewerker kan u hierbij helpen.

Erfelijkheid en familie
Het kan lastig zijn om de familie te vertellen dat GAMT-deficiëntie een erfelijke aandoening is. Familieleden kunnen zich zorgen gaan maken over de kans om zelf een kind te krijgen met GAMT-deficiëntie. Hierbij kan de kinderarts of een klinisch geneticus u helpen.

Transitie
Op de leeftijd van ongeveer 18 jaar gaan de meeste kinderen naar een internist. Die internist is gespecialiseerd in metabole ziekten. De kinderarts en internist zullen uw kind helpen bij deze overgang. De kinderarts zorgt ervoor dat de internist goed op de hoogte is van de voorgeschiedenis van uw kind.
In sommige ziekenhuizen is geen internist aanwezig die nader gespecialiseerd is in erfelijke metabole ziekten. De behandeling kan dan worden voortgezet in een ander centrum.