Overige info
Referenties
- Arends, M., M. Biegstraaten, C. Wanner, S. Sirrs, A. Mehta, P.M. Elliott, D. Oder, O.T. Watkinson, D.G. Bichet, A. Khan, M. Iwanochko, F.M. Vaz, A.B.P. van Kuilenburg, M.L. West, D.A. Hughes, and C.E.M. Hollak. 2018. ‘Agalsidase alfa versus agalsidase beta for the treatment of Fabry disease: an international cohort study’, J Med Genet, 55: 351-58.
- Arends, M., C. Wanner, D. Hughes, A. Mehta, D. Oder, O.T. Watkinson, P.M. Elliott, G.E. Linthorst, F.A. Wijburg, M. Biegstraaten, and C.E.M. Hollak. 2017. ‘Characterization of Classical and Nonclassical Fabry Disease: A Multicenter Study’, J Am Soc Nephrol, 28: 1631-41.
- Askari, H., C.R. Kaneski, C. Semino-Mora, P. Desai, A. Ang, D.E. Kleiner, L.T. Perlee, M. Quezado, L.E. Spollen, B.A. Wustman, and R. Schiffmann. 2007. ‘Cellular and tissue localization of globotriaosylceramide in Fabry disease’, Virchows Arch, 451: 823-34.
- Biegstraaten, M., R. Arngrímsson, F. Barbey, L. Boks, F. Cecchi, P.B. Deegan, U. Feldt-Rasmussen, T. Geberhiwot, D.P. Germain, C. Hendriksz, D.A. Hughes, I. Kantola, N. Karabul, C. Lavery, G.E. Linthorst, A. Mehta, E. van de Mheen, J.P. Oliveira, R. Parini, U. Ramaswami, M. Rudnicki, A. Serra, C. Sommer, G. Sunder-Plassmann, E. Svarstad, A. Sweeb, W. Terryn, A. Tylki-Szymanska, C. Tøndel, B. Vujkovac, F. Weidemann, F.A. Wijburg, P. Woolfson, and C.E.M. Hollak. 2015. ‘Recommendations for initiation and cessation of enzyme replacement therapy in patients with Fabry disease: the European Fabry Working Group consensus document’, Orphanet J Rare Dis, 10: 36.
- Desnick, R.J., Y.A. Ioannou, and C.M. Eng. 2014. ‘α-Galactosidase A deficiency: Fabry disease.’ in A.L. Beaudet, B. Vogelstein and K.W. Kinzler, et al. (eds.), The Online Metabolic & Molecular Bases of Inherited Disease (The McGraw-Hill Companies, Inc.: New York, NY).
- El Dib, R., H. Gomaa, R.P. Carvalho, S.E. Camargo, R. Bazan, P. Barretti, and F.C. Barreto. 2016. ‘Enzyme replacement therapy for Anderson-Fabry disease’, Cochrane Database Syst Rev, 7: Cd006663.
- El Dib, R., H. Gomaa, A. Ortiz, J. Politei, A. Kapoor, and F. Barreto. 2017. ‘Enzyme replacement therapy for Anderson-Fabry disease: A complementary overview of a Cochrane publication through a linear regression and a pooled analysis of proportions from cohort studies’, PLoS One, 12: e0173358.
- El Sayed, M., A. Hirsch, S.M. Boekholdt, L. van Dussen, M. Datema, C.E.M. Hollak, and M. Langeveld. 2021. ‘Sex and phenotype associations with cardiac outcomes in patients with Fabry disease’, Accepted for publication in Heart.
- Germain, D. 2012. ‘Ziekte van Fabry’. https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?Expert=324&lng=NL.
- Langeveld, M. 2019. “Verpleegkundig protocol – Enzymvervangende therapie (ERT) bij de ziekte van Fabry.” In. Amsterdam: Amsterdam Universitair Medische Centra, AMC.
- Langeveld, M., C.E.M. Hollak, S. Klein van Loon, S. van der Veen, M. el Sayed, and E. Eskes. 2020. “Protocol – Diagnosis, evaluation and treatment of Fabry disease in the Netherlands.” In. Amsterdam: Amsterdam Universitair Medische Centra, AMC.
- Madsen, C.V., E.I. Christensen, R. Nielsen, H. Mogensen, K. Rasmussen Å, and U. Feldt-Rasmussen. 2019. ‘Enzyme Replacement Therapy During Pregnancy in Fabry Patients : Review of Published Cases of Live Births and a New Case of a Severely Affected Female with Fabry Disease and Pre-eclampsia Complicating Pregnancy’, JIMD Rep, 44: 93-101.
- Mehta, A., M.L. West, G. Pintos-Morell, R. Reisin, K. Nicholls, L.E. Figuera, R. Parini, L.R. Carvalho, C. Kampmann, G.M. Pastores, and O. Lidove. 2010. ‘Therapeutic goals in the treatment of Fabry disease’, Genet Med, 12: 713-20.
- Sirrs, S., D.G. Bichet, R.M. Iwanochko, A. Khan, D. Moore, G. Oudit, and M.L. West. 2018. ‘Canadian Fabry Disease Treatment Guidelines’. http://garrod.ca/wp-content/uploads/2019/04/Canadian-Fabry-Treatment-Guidelines-2018-final.pdf.
- Smid, B.E., L. van der Tol, M. Biegstraaten, G.E. Linthorst, C.E.M. Hollak, and B.J. Poorthuis. 2015. ‘Plasma globotriaosylsphingosine in relation to phenotypes of Fabry disease’, J Med Genet, 52: 262-8.
- Valbuena, C., D. Leitão, F. Carneiro, and J.P. Oliveira. 2012. ‘Immunohistochemical diagnosis of Fabry nephropathy and localisation of globotriaosylceramide deposits in paraffin-embedded kidney tissue sections’, Virchows Arch, 460: 211-21.
- van der Veen, S.J., A.B.P. van Kuilenburg, C.E.M. Hollak, P.H.P. Kaijen, J. Voorberg, and M. Langeveld. 2019. ‘Antibodies against recombinant alpha-galactosidase A in Fabry disease: Subclass analysis and impact on response to treatment’, Mol Genet Metab, 126: 162-68.
- Vogt, L., S. Bangalore, R. Fayyad, S. Melamed, G.K. Hovingh, D.A. DeMicco, and D.D. Waters. 2019. ‘Atorvastatin Has a Dose-Dependent Beneficial Effect on Kidney Function and Associated Cardiovascular Outcomes: Post Hoc Analysis of 6 Double-Blind Randomized Controlled Trials’, J Am Heart Assoc, 8: e010827.
Kwaliteitsindicatoren
Dit zorgpad wordt gebruikt om de best mogelijke zorg te leveren. Om de kwaliteit van deze zorg te beoordelen en te bevorderen wordt gebruik gemaakt van kwaliteitsindicatoren. De volgende factoren zijn van belang om de kwaliteit van de geleverde zorg te bepalen en te kunnen garanderen:
- Elke patiënt heeft een casemanager die de coördinator is van het zorgproces en daarmee het eerste aanspreekpunt voor de patiënt. In veel gevallen is de hoofdbehandelaar ook de casemanager.
- Elke patiënt wordt gezien door een kinderarts metabole ziekten of internist metabole ziekten of een arts(-onderzoeker) die onder haar/zijn supervisie werkt. Dit is de hoofdbehandelaar.
- Een dienstdoend kinderarts metabole ziekten of internist metabole ziekten is 24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar voor spoedeisende problemen die gerelateerd zijn aan de ziekte van Fabry. De bereikbaarheid kan eventueel worden geregeld via de dienstdoend algemeen kinderarts of internist.
- De leden van het multidisciplinaire behandelteam zijn aanwezig in of beschikbaar voor het UMC.
- De volgende zorgspecialisten zijn standaard bij het zorgtraject betrokken:
- Kinderarts/Internist metabole ziekten
- De volgende zorgspecialisten zijn zo nodig bij het zorgtraject betrokken:
- (Kinder)Neuroloog
- (Kinder)Cardioloog
- (Kinder)Nefroloog
- (Kinder)Psycholoog
- Oogarts
- KNO-arts
- Klinisch geneticus
- Maatschappelijk werker
- De medebehandelaren binnen het behandelteam worden goed geïnformeerd door de kinderarts metabole ziekten of internist metabole ziekten en rapporteren actief terug aan deze hoofdbehandelaar. De kinderarts of internist is verantwoordelijk voor de volledigheid van het dossier en vraagt, indien nodig, de resultaten van een andere behandelaar op.
- Er is schriftelijke (en zo nodig ook mondelinge) communicatie tussen de kinderarts metabole ziekten en internist metabole ziekten voor optimale overdracht tijdens de transitie van kinderarts naar internist.
- Er is ongeveer één keer per jaar schriftelijke en/of mondelinge communicatie tussen de kinderarts metabole ziekten of internist metabole ziekten en de huisarts over de huidige situatie van de patiënt.
- De kinderarts/internist bespreekt met de patiënt en/of ouders op welke termijn de uitslagen van het onderzoek bekend zijn en worden besproken. Als dit niet mogelijk is, worden de patiënt en/of ouders hierover geïnformeerd.
- In opdracht van VKS wordt dit zorgpad iedere vijf jaar herzien zodat de beschreven zorg aan de nieuwste inzichten voldoet.
Consensus
Er werd consensus bereikt over dit zorgpad door de afdelingen metabole ziekten van de volgende UMC’s:
Kinderartsen:
Amsterdam Universitair Medische Centra
Maastricht Universitair Medisch Centrum
Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam
Universitair Medisch Centrum Groningen
Radboud universitair medisch centrum, Nijmegen
Universitair Medisch Centrum Utrecht
Internisten:
Amsterdam Universitair Medische Centra
Maastricht Universitair Medisch Centrum
Universitair Medisch Centrum Groningen
Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam
Radboud universitair medisch centrum, Nijmegen
Datum: 14 juni 2021
Disclaimer
De informatie in dit zorgpad is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld.
In dit zorgpad is op basis van de huidige kennis de optimale begeleiding en behandeling vastgesteld. Dankzij wetenschappelijk onderzoek komt men steeds tot nieuwe inzichten en kan de informatie in dit zorgpad dus verouderen. Daarom wordt dit zorgpad, in opdracht van VKS, iedere vijf jaar aangepast aan de meest recente inzichten.
Dit zorgpad is een afspraak tussen behandelaren en patiënten over hoe de optimale zorg bij de ziekte van Fabry eruit moet zien. Het is belangrijk te realiseren dat het een algemene richtlijn is en dat er goede redenen kunnen zijn om in overleg bij individuele patiënten hiervan af te wijken. Naast deze behandelarenversie bestaat er een patiëntenversie van dit zorgpad.
De in dit zorgpad geboden informatie kan niet worden beschouwd als vervanging van een consult of behandeling bij een arts.
Colofon
Auteurs:
Prof. Dr. C.E.M. Hollak1
Dr. M. Langeveld2
Dr. M.M.M.G. Brands3
E. Tump, MSc., verpleegkundig specialist in opleiding3
E. van de Mheen4
A. Sweeb-Smits4
Coördinatie:
H.K. Dekker5
Samenstelling en (eind)redactie:
Drs. P.J.Th. Hollak5
- Afdeling Interne Geneeskunde, divisie Metabole Ziekten, Amsterdam UMC, locatie AMC
- Afdeling Endocrinologie en Metabolisme, Amsterdam UMC, locatie AMC
- Afdeling Kindergeneeskunde, divisie Metabole Ziekten, Amsterdam UMC, locatie AMC
- Fabry Support & Informatie Groep Nederland (FSIGN), Urk
- Vereniging voor Volwassenen, Kinderen en Stofwisselingsziekten





