Ziektepresentatie

Ziektebeschrijving

Argininosuccinaat Lyase Deficiëntie (ASLD, OMIM #207900) is een van de klassieke ureumcyclusdefecten (UCD). Het enzym Argininosuccinaat Lyase (ASL) is verantwoordelijk voor de omzetting van argininosuccinaat (ASA) in arginine en fumaraat. Deficiëntie van ASL resulteert biochemisch in accumulatie in celweefsel van ASA en verhoogde plasmawaarden van ammoniak.
De klassieke presentatie van ASLD is op neonatale leeftijd waarbij een hyperammoniëmische encefalopathie wordt gezien. Een mildere deficiëntie kan zich op iedere leeftijd presenteren waarbij een toename van incidentie wordt gezien in het eerste levensjaar en in de pubertijd. Vaak zijn er bij de late presentatie minder duidelijke klachten: ontwikkelingsachterstand, gedragsproblemen, convulsies, hepatomegalie en gastro-intestinale problemen. Klachten doen zich vooral voor ten tijde van hoge eiwitinname of katabolisme (bij infectie of vasten).
De prognose is bij alle ureumcyclusdefecten afhankelijk van de hoogte van het plasma-ammoniak en de duur van de hyperammoniëmie. Kinderen gediagnosticeerd in de neonatale periode hebben de slechtste uitkomst (Saudubray et al., 2011). Bij patiënten met ASLD wordt de uitkomst daarnaast gecompliceerd door een verhoogde kans op chronische complicaties. Met name neurologische en leverproblemen zoals neurocognitieve beperkingen, hepatitis, levercirrose en systemische hypertensie worden bij ASLD gezien. Dit wordt veroorzaakt door de verhoogde ASA-waarden, mogelijk in combinatie met een tekort aan arginine en stikstofmonoxide (NO) productie (Erez et al., 2011).
De behandeling van ASLD bestaat uit twee fases: het behandelen van de acute hyperammoniëmie en een langetermijnbehandeling met een eiwitbeperkt dieet en argininesuppletie. De nadruk van de behandeling ligt op het voorkómen van ontregelingen en op het waarborgen van een zo goed mogelijke ontwikkeling van de patiënt. Wegens de hoge morbiditeit en mortaliteit van hyperammoniëmie moet behandeling zo snel mogelijk worden gestart (Blau et al., 2012).
De prevalentie van ASLD wereldwijd wordt geschat op 1 op 70.000 (Saudubray et al., 2011).

Hielprik

In Nederland is ASLD nog niet opgenomen in het hielprikscreeningsprogramma.

Symptomen

Ernstige neonatale vorm
De eerste klachten treden meestal op na een kort symptoomvrij interval, variërend van enkele uren tot enkele dagen na de geboorte. In verband met de ernst van een dergelijke levensbedreigende crisis is acute interventie vereist.

Symptomen:

  • Voedingsproblemen, lethargie, respiratoire- en circulatoire insufficiëntie, hyperventilatie, vasomotore instabiliteit, problemen in de temperatuurregulatie, progressieve encefalopathie met mogelijk epilepsie en coma. Soms trichorrhexis nodosa en/of huidafwijkingen.

Kinderleeftijd
Bij presentatie op de kinderleeftijd zijn de symptomen vaak minder acuut dan in de neonatale periode. De oorzaak van deze latere presentatie is vaak een combinatie van de volgende factoren:

  1. Mildere mutatie met nog enige rest enzym activiteit.
  2. Gunstige externe omstandigheden zoals het uitblijven van: lang vasten, eiwit overbelasting en/of katabolisme.

Symptomen:

  • Voedingsproblemen, braken, failure to thrive, chronische neurologische problemen (gedragsstoornissen), intermitterende episodes van encefalopathie met lethargie, ataxie en epilepsie.

Vanwege de aspecifieke klachten kan er een vertraging optreden tot het stellen van de diagnose. Soms wordt de diagnose pas gesteld na het optreden van een encefalopathie met daarbij een progressieve ontwikkelingsachterstand of tijdens een acute ontregeling.

Adolescenten en volwassenen
Presentatie op de adolescenten- of volwassenleeftijd wordt vaak gekenmerkt door chronische neurologische en psychiatrische problemen, soms ook met gastro-intestinale klachten (misselijkheid, aversie voor eiwitrijke producten zoals vlees). Op iedere leeftijd kan (sub)acute verslechtering van de neurologische functie optreden, soms gevolgd door coma.
Symptomen:

  • Chronische neurologische en psychiatrische symptomen; gedragsproblemen, intermitterende episodes van desoriëntatie, lethargie, psychosen, herhaaldelijk encefalopathie meestal geassocieerd met hoge eiwit inname, stress of katabolisme (bij vasten of infectie).

Behandeling

De behandeling van patiënten met ASLD bestaat uit twee delen: behandeling van de acute situatie en de langetermijnbehandeling.
De doelen van de behandeling zijn:

  • Acute behandeling:
    • Neurologische schade voorkomen door snel herstel van hyperammoniëmie en vermindering van ammoniakproductie.
  • Langetermijnbehandeling:
    • Voorkomen van langetermijneffecten van hyperammoniëmie en eventuele complicaties behandelen en ondersteunen.
    • Langetermijneffecten van ASLD trachten te voorkomen, complicaties tijdig herkennen en behandelen.

Niveau 2

Retrospectief onderzoek onder 88 patiënten met een UCD laat zien dat de mortaliteit significant is verbeterd met de ‘nieuwe’ behandeling (beperking natuurlijk eiwit, aminozurensuppletie, toediening van arginine/citrulline en ammoniakwegvangers) in vergelijking tot de ‘oude’ behandeling met een eiwitbeperkt dieet. Het aantal geretardeerde patiënten in de ‘nieuwe’ groep is echter significant hoger. (Bachmann, 2003)

Acute behandeling
Behandeling van hyperammoniëmie als gevolg van een ureumcyclusdefect vindt plaats in een metabool centrum. Een hyperammoniëmie bij een UCD dient onmiddellijk behandeld te worden.
Dit kan met behulp van het individuele noodprotocol, aangevuld met het protocol voor hyperammoniëmie van het metabole centrum.

Noodprotocol
Acute metabole ontregeling bij patiënten met ASLD kan voorkomen bij een normale, milde infectie of na een periode van vasten (bijvoorbeeld voor een operatieve ingreep of onderzoek). Voor iedere patiënt met ASLD moet een individueel noodprotocol worden opgesteld. Hierin staan de therapeutische richtlijnen beschreven bij ziek zijn met onvoldoende calorische intake, bij braken, diarree en/of koorts en bij operatieve ingrepen. Voor extra toelichting met betrekking tot het noodprotocol, zie de hoofdstukken begeleiding ‘kinderen’ en ‘volwassenen’.

Langetermijnbehandeling
De langetermijnbehandeling van patiënten met ASLD bestaat uit een natuurlijk eiwitbeperkt dieet eventueel aangevuld met essentiële aminozuren, argininesuppletie en een individueel noodprotocol in geval van ziekte en dreigende ontregeling (zie ook bij acute behandeling). Vaak is het gebruik van ammoniakwegvangers eveneens noodzakelijk.
De doelen van de behandeling zijn:

  • Goede groei- en voedingstoestand waarborgen.
  • Minimaliseren vorming van toxische metabolieten waardoor neurologische en orgaanschade wordt voorkomen.
  • Anabolisme handhaven. Katabolisme als oorzaak voor ontregeling voorkomen of zo snel mogelijk opheffen.
  • Ondersteuning en behandeling bij neurologische problemen.

Dieet
De dieetbehandeling bestaat uit een aantal pijlers:

  • Beperking van de hoeveelheid natuurlijk eiwit.
  • Suppletie van essentiële aminozuren.
  • Voldoende calorische inname en vermijden van vasten.
  • Zo nodig suppletie van essentiële vetzuren, vitamines en mineralen.

Eiwitbeperkt dieet
Het doel van het natuurlijk eiwitbeperkte dieet is om inname van stikstof te minimaliseren. Hierdoor zal de verwerking van stikstof in de ureumcyclus afnemen en wordt het vrijkomen van ammoniak beperkt. De tolerantie voor natuurlijk eiwit wordt onder andere bepaald door de mate van enzymdeficiëntie, de leeftijd en groei alsmede de gezondheidsstatus en de mogelijkheid om met behulp van medicatie stikstof uit te scheiden. De tolerantie voor natuurlijk eiwit kan variëren van soms minder dan 0,5 g/kg/dag bij adolescenten tot > 1,2 gr/kg/dag bij jonge kinderen in de groei. Het dieet bevat dikwijls 50% van de ADH natuurlijk eiwit volgens normen van de FAO/WHO. De eiwitbeperking is veelal minder dan bij OTCD/ASSD. Bij een geringe natuurlijk eiwittolerantie wordt het dieet aangevuld met een specifiek aminozuurpreparaat met essentiële aminozuren. Een te geringe eiwitinname leidt tot deficiënties, afwijkende lengtegroei, gewichtsverlies, huidafwijkingen en verhoogt juist de kans op ontregeling van het metabolisme. Suppletie van essentiële aminozuren helpt, naast het voorkómen van eiwitdeficiëntie bij eliminatie van stikstof, door vorming van niet-essentiële aminozuren.
Of de juiste hoeveelheid eiwit wordt bereikt (totaal van natuurlijk eiwit en aminozuursuppletie) wordt bepaald aan de hand van de totale eiwitbehoefte voor de leeftijd en het gewicht. Dit wordt gecontroleerd aan de hand van de groei (gewicht, lengte en hoofdomtrek) en laboratoriumonderzoek (Carbasius Weber et al., 2011).
De hoeveelheid natuurlijk eiwit wordt bij voorkeur geleverd door gewone voedingsmiddelen (combinatie van hoge en lage biologische beschikbaarheid), aangevuld met speciale eiwitarme dieetproducten. Wanneer het niet lukt om de benodigde hoeveelheid natuurlijk eiwit te eten, kan deze in de vorm van (een afgepaste hoeveelheid) sondevoeding alsnog worden gegarandeerd. De hoeveelheid natuurlijk eiwit en de hoeveelheid aminozuurpreparaat dienen bij voorkeur verdeeld over de dag te worden ingenomen.

Voldoende calorische intake en vermijden van vasten
Om anabolisme te realiseren is naast een optimaal eiwitaanbod een adequate inname van energie nodig. Met behulp van verschillende dieetpreparaten en eventueel (aanvullende) voeding per sonde kan de benodigde hoeveelheid energie worden gegarandeerd.
Het is eveneens belangrijk de vastentijd te beperken op geleide van leeftijd, groei en bij aanwezigheid van ziekte en/of slechte orale intake overdag. Voor kinderen tot de leeftijd van 1½ – 2 jaar is nachtelijke sondevoeding soms geïndiceerd.

Essentiële vetzuren
Bij patiënten met een eiwitbeperkt dieet worden regelmatig lage waarden van essentiële vetzuren gezien. Suppletie van omega-3, docosahexaeenzuur (DHA) en omega-6 vetzuren dient te worden overwogen.

Vitamines en mineralen
Meestal zijn vitamines, mineralen en spoorelementen toegevoegd aan de aminozuurpreparaten. Indien geen of weinig aminozuurpreparaat wordt gebruikt maar wel een (matig) eiwitbeperkt dieet wordt aangehouden, kan het nodig zijn om bepaalde vitamines, mineralen en spoorelementen te suppleren. Het is wenselijk om regelmatig de inname van vitamines en mineralen te berekenen, de volwaardigheid te beoordelen en/of de spiegels te meten (Haeberle et al., 2012).

Zuigelingenvoeding
Gebruik van borstvoeding zal in sommige gevallen, en onder strikte condities, mogelijk zijn. Soms is het hierbij nodig om de eiwitinname te beperken door voorafgaand aan de borstvoeding on demand eerst een bepaalde hoeveelheid (eiwitvrije) dieetflesvoeding te geven.
Wanneer voeding per fles wordt gegeven, kan de hoeveelheid natuurlijk eiwit uit zuigelingenvoeding of moedermelk op de tolerantie en groei afgestemd worden (Haeberle et al., 2012).

Niveau 4

De totale eiwitinname (natuurlijk eiwit en eiwit uit aminozuurpreparaat) bij patiënten met UCD in UK komt veelal overeen met de WHO-normen, met uitzondering van kinderen < 6 maanden waarbij ± 2 g wordt geven i.p.v. de 1,77 g E/kg (het WHO-advies). In Nederland wordt met name gebruik gemaakt van het advies uit ‘Dieet bij Metabole Ziekten’ van Carbasius Weber et al. alwaar de norm iets ruimer is. (Adam et al., 2012; Carbasius Weber et al., 2011)

Niveau 2

Bij patiënten met eiwitbeperkte voeding worden lagere serumwaarden van essentiële vetzuren vastgesteld (omega-3) dan bij mensen met een normaal dieet. (Vlaardingerbroek et al., 2006)

Niveau 4

Door onbekende oorzaak worden geregeld lage serumkaliumwaarden gevonden bij patiënten met ASLD. Mogelijk speelt binding aan argininosuccinaat hierbij een rol. Bij kaliumtekort moet orale suppletie worden overwogen. (Haeberle et al., 2012)

Niveau 3

Dieetbehandeling, in combinatie met argininesuppletie, laat verbetering zien op het gebied van de cognitie, EEG-afwijkingen en haarabnormaliteiten. Het optreden van leverproblemen is onafhankelijk van de arginine-inname. (Erez et al., 2011)

Niveau 4

Drop en salmiak bevatten stikstof. Theoretisch gezien zou inname het aanbod van stikstof verhogen. Onderzoek hiernaar is alleen verricht bij ratten waarbij een zeer hoge dosis ammoniumchloride werd toegediend om een hyperammoniëmie te bereiken (100 mg/kg, 3x per week). (Zschocke and Hoffmann, 2004; Thenmozhi and Subramanian, 2010)

Medicatie
Arginine
Arginine is een semi-essentieel aminozuur. De bron voor arginine is zowel exogeen d.m.v. het dieet als endogeen via de synthese van citrulline. Deze synthese vindt plaats met behulp van de enzymen argininosuccinaat synthetase (ASS) en ASL. Bij patiënten met ASLD wordt hierdoor vaak een te lage plasmawaarde van arginine gezien. Arginine is een precursor voor de synthese van o.a. stikstofmonoxide (NO). Suppletie van l-arginine dient ter voorkoming van argininedepletie en het verhoogt de excretie van stikstof via de urine. Het vermogen van de ureumcyclus verbetert door de beschikbaarheid van arginine. (Erez et al., 2011).
Dosis l-arginine: < 20 kg: 100-300 mg/kg/dag, > 20 kg: 2,5-6 g/m2/dag, maximaal 8g/dag.

Niveau 4

L-arginine is een essentieel aminozuur in alle patiënten met UCD (behalve bij ARG1D) en moet vanwege de beperkte synthese gesuppleerd worden. (Haeberle et al., 2012)

Niveau 3

Argininesuppletie leidt tot verbeterde stikstofexcretie, is effectief in IV-vorm als monotherapie bij acute hyperammoniëmie en helpt als orale langetermijnbehandeling bij verbetering van cognitieve uitkomst. (Nagamani et al., 2012b)

Niveau 2

Toename van argininosuccinaat door argininesuppletie kan hepatotoxisch zijn, blijkt uit onderzoek met een dubbelblinde placebogecontroleerde cross-over trial. Bij hoge dosis van arginine (500 mg·kg− 1·d− 1 vs 100 mg·kg− 1·d− 1) werden significant hogere waarden van argininosuccinaat en aspartaataminotransferase gevonden waarbij er ook een significante correlatie was tussen plasma- aminotransferase en het plasma-argininosuccinaat. Overige leverenzymen en stollingsfactoren waren niet afwijkend. (Nagamani et al., 2012b)

Niveau 4

Het bepalen van de optimale dosis van arginine per individu is moeilijk. Het primaire doel is het voorkomen van hyperammoniëmie. Indien hoge dosering van arginine nodig is, of bij het optreden van leverfunctiestoornissen, moet het gebruik van ammoniakwegvangers worden overwogen. (Wilcken, 2004)

Natriumbenzoaat en natriumfenylbutyraat
Behandeling met natriumbenzoaat of natriumfenylbutyraat kan worden overwogen als ondanks behandeling met een eiwitbeperkt dieet en argininesuppletie frequente ontregelingen optreden of als er verhoogde serumammoniakwaarden zijn. Benzoaat en fenylacetaat conjugeren met de aminozuren glycine en glutamine. De gevormde producten, hippuraat en fenylacetylglutamine, kunnen via de urine worden uitgescheiden. Glycine bevat 1 stikstofatoom, glutamine 2, waardoor vorming van ammoniak wordt verminderd. Bij gebruik van natriumbenzoaat en/of natriumfenylbutyraat moet het serumkalium worden gecontroleerd i.v.m. het vóórkomen van hypokaliëmie door verhoogd renaal kaliumverlies. I.v.m. de vorming van benzoylcarnitine kan een tekort aan carnitine ontstaan waarvoor suppletie geïndiceerd is. Ook zijn in de literatuur aanwijzingen dat het gebruik van grote hoeveelheden natriumfenylbutyraat tekorten kan veroorzaken aan branced chain aminozuren (BCAA) waardoor suppletie van BCAA zinvol is. Hiervoor kan men gebruikmaken van speciale aminozuurpreparaten (Scaglia, 2010)(Haeberle et al., 2012).  Het bepalen van de optimale dosis van arginine per individu is moeilijk. Het primaire doel is het voorkomen van hyperammoniëmie. Indien hoge dosering van arginine nodig is, of bij het optreden van leverfunctiestoornissen, moet het gebruik van ammoniakwegvangers worden overwogen.
(Wilcken, 2004)

Dosis:

Natriumbenzoaat oraal: tot 250-400 mg/kg/dag in 3-4 doses, max 12 g/dag.
Natriumfenylbutyraat oraal: < 20 kg: ≤ 250 mg/kg/dag, > 20 kg: ≥ 5 g/m2/dag, max 12 g/dag.
Om bijwerkingen als mucositis of gastritis te voorkomen, wordt aangeraden om de medicijnen 4 maal daags gedurende de maaltijd in te nemen met voldoende vocht.

Bij hyperammoniëmie kan ook gekozen worden voor een combinatiepreparaat: Ammonul, toediening i.v. d.m.v. een centrale lijn. Deze bevat natriumfenylacetaat en natriumbenzoaat 10%/10%.

Niveau 4

Serum/plasmawaarden van natriumbenzoaat/natriumfenylbutyraat en plasmawaarden van arginine moeten worden gecontroleerd indien een hoge of frequent herhaalde dosis wordt gegeven. (Haeberle et al., 2012)

Niveau 4

Benzoaat en fenylbutyraat conjugeren respectievelijk met de aminozuren glycine en glutamine tot hippuraat en fenylacetylglutamine waarna excretie via de urine plaatsvindt. Er zijn geen dose-finding onderzoeken uitgevoerd. Advies wordt gegeven op basis van biochemische informatie en expert opinion. (Saudubray et al., 2011)

Niveau 4

In sommige patiënten is een hogere dosis nodig van natriumbenzoaat/natriumfenylbutyraat dan het genoemde advies. De door FDA en EMA goedgekeurde dosis is 450-600 mg/kg/dag in kinderen < 20 kg en > 20 kg: 9,9-13 g/m2/dag. (Haeberle et al., 2012)

Niveau 4

Zowel natriumbenzoaat als natriumfenylbutyraat zijn veilig bevonden bij gebruik met de aanbevolen dosering. In veel Europese centra zou natriumbenzoaat de voorkeur hebben, omdat natriumfenylbutyraat een histone 1,2 deacetylaseremmer is waarbij mogelijk nog onbekende langetermijnbijwerkingen kunnen optreden. Ook zijn bij het gebruik van natriumfenylbutyraat enkele bijwerkingen beschreven (menstruele disfunctie, verminderde eetlust, onaangename lichaamsgeur, BCAA-depletie). (Haeberle et al., 2012; Scaglia, 2010)

Niveau 4

Neomycine en metronidazol worden gebruikt om de hoeveelheid ammoniak die door de darmbacteriën worden geproduceerd te verminderen. Er is geen evidence die deze behandeling ondersteunt. (Haeberle et al., 2012)

Te vermijden medicatie
Na gebruik van enkele medicijnen is een metabole ontregeling beschreven bij patiënten met een UCD. Het is verstandig zorgvuldig af te wegen of gebruik van de volgende medicatie noodzakelijk is: valproaat en L-asparaginase/pegaspargase.
In mindere mate: topiramaat, carbamazapine, fenobarbital, fenytoïne, primidon, furosemide, hydrochloorthiazide en salicylaten (Haeberle et al., 2012).

Vaccinaties
Patiënten met ASLD krijgen de vaccinaties volgens het schema van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Daarnaast komen ze in aanmerking voor de griepprik.
Rondom het vaccineren is extra waakzaamheid voor katabole situaties aanbevolen en preventief gebruik van paracetamol wordt geadviseerd ter voorkoming van koorts en pijn.

Niveau 3

Vaccinaties zijn niet bekend als oorzaak voor metabole ontregeling bij patiënten met UCD, ondanks het potentiële risico op koorts. (Haeberle et al., 2012; Morgan et al., 2011)

Anticonceptie
Het is belangrijk om patiënten met ASLD goed te informeren over de consequenties van de ziekte op een zwangerschap en bevalling. Een geplande conceptie heeft de voorkeur boven een ongeplande zwangerschap zodat de begeleiding en voorbereiding optimaal kunnen verlopen. Het bespreekbaar maken van anticonceptie en gezinsplanning wordt daarom in een tijdig stadium aangeraden.

Levertransplantatie
Levertransplantatie heeft de afgelopen jaren een steeds belangrijkere rol ingenomen in de behandeling van ureumcyclusdefecten. Na een transplantatie verbetert de kwaliteit van leven doordat medicatiegebruik en dieet kunnen worden gestaakt of verminderd. Daarnaast leidt het tot vermindering van ziekenhuisopnames. Er wordt geen verbetering gezien op het gebied van al bestaande neurologische schade. Na de transplantatie zullen immunosuppressiva worden gestart en langdurige follow-up is geïndiceerd.
Bij patiënten met ASLD blijven na transplantatie arginine- en NO-deficiëntie en verhoogde ASA-waarden aanwezig, abnormaliteiten die bijdragen aan de langetermijncomplicaties. Levertransplantatie wordt daarom bij patiënten met ASLD alleen overwogen bij herhaaldelijk optreden van metabole ontregelen ondanks behandeling of bij levercirrose met decompensatie. Bij al bestaande ernstige neurologische schade staat de rol van transplantatie ter discussie.
Met het verbeteren van de transplantatietechniek neemt de 5-jaars overlevingskans toe tot bijna 90% bij kinderen met een UCD (Morioka et al., 2005;Saudubray et al., 2011).

Niveau 2

De overlevingskans bij patiënten met een UCD is hoger na levertransplantatie in vergelijking tot de groep zonder levertransplantatie (p=0,06) met een 10-jaars overleving van 94,1% vs. 81,5%. Na transplantatie had 91% van de patiënten (40/44) geen medicatie of dieet voor zijn UCD nodig. (Kido et al., 2011)

Complicaties
Neurologische problemen
Neurologische uitkomst is bij patiënten met ureumcyclusdefecten vaak afhankelijk van zowel de leeftijd van presentatie, de hoogte van de ammoniakconcentratie, de duur van het coma en de mate van enzymdeficiëntie. Met name de cognitie en motoriek zijn vaak aangedaan. Daarnaast kunnen tekenen van cerebral palsy, metabolic stroke, epilepsie of corticale blindheid worden gezien (Enns, 2008;Kido et al., 2011). Bij patiënten met ASLD die een behandeling volgen met argininesuppletie en een eiwitbeperkt dieet is het risico op een metabole ontregeling laag. Toch worden bij hen, ondanks goede ammoniakwaarden, in vergelijking met andere patiënten met UCD vaker neurologische problemen gezien: ADHD, ontwikkelingsachterstand, epilepsie en leerproblemen (Tuchman et al., 2008). Dit wordt veroorzaakt door de verhoogde ASA-waarden, mogelijk in combinatie met een tekort aan arginine en NO-productie (Erez et al., 2011).

Niveau 3

Hyperammoniëmie leidt tot toename van glutamine in astrocyten waardoor hersenoedeem, gestoorde groei van neurieten, defecten in zenuwcelmigratie of hypomyelinisatie en celdood kunnen optreden. Dit kan leiden tot hersenweefselatrofie, ventrikelvergroting, demyelinisatie of grijze en witte stof hypodensiteit. (Bireley et al., 2012; Braissant, 2010)

Niveau 3

Er is een duidelijke relatie tussen de hoogte van de ammoniakpiek gedurende de eerste presentatie en de cognitieve ontwikkeling. Onderzoek onder 151 patiënten met UCD laat mentale retardatie zien bij 14% van de patiënten met een piekammoniakconcentratie tussen 60-180 μmol/l en bij 51% van patiënten met een concentratie > 360 μmol/l. (Kido et al., 2011)

Niveau 3

Retrospectief onderzoek onder 217 kinderen met een late presentatie van UCD liet matig tot ernstige neurologische beperkingen zien bij 43% van de patiënten. Cross-sectioneel onderzoek laat zien dat patiënten met ASLD significant meer beperkingen en neurologische afwijkingen hebben in vergelijking met patiënten met ornithinetranscarbamylase (OTC). (Enns, 2008; Tuchman et al., 2008)

Niveau 3

Niet-vergelijkend onderzoek onder 17 patiënten met ASLD die door middel van de hielprikscreening vroeg waren gediagnosticeerd en behandeld laat een uitkomst zien met een hoog/normaal IQ bij 65% (n=11) en een lichte intellectuele achterstand in 1 patiënt. EEG-afwijkingen werden gevonden bij 4 patiënten. (Mercimek-Mahmutoglu et al., 2010)

Leverafwijkingen
Patiënten met ASLD hebben een verhoogde kans op leverproblemen. Het spectrum varieert van hepatomegalie, verhoging van leverenzymen tot ernstige leverfibrose. Leverproblemen worden ook gezien bij patiënten zonder significante hyperammoniëmie en met een eiwitbeperkt dieet en argininesuppletie. Histologisch worden gezwollen bleke hepatocyten, overvloed aan glycogeen en gegeneraliseerde fibrose gevonden (Erez et al., 2011).

Hypertensie
Systemische hypertensie is recent gezien bij enkele patiënten met ASLD. Een secundaire oorzaak voor hypertensie ontbreekt waardoor het een directe complicatie lijkt van het tekort aan ASL. Onderzoek in muizen laat zien dat het tekort aan NO-productie endotheel disfunctie veroorzaakt en dus een rol kan spelen in het ontstaan van hypertensie. Ook bij onderzoek in twee patiënten met ASLD werd endotheel disfunctie en beperkte flow-gemedieerde dilatatie van de brachiale arterie gezien, een kenmerk dat klassiek is voor deficiëntie van NO-productie van het vasculaire endotheel (Nagamani et al., 2012b). Bij slecht te behandelen hypertensie zou daarom NO-suppletie een belangrijke behandeloptie kunnen zijn. Meer onderzoek hiernaar is nodig (Nagamani et al., 2012a).

Niveau 4

Systemische hypertensie is beschreven in patiënten met ASLD alhoewel het in enkele lange follow-up studies niet wordt gezien. Bij muizen met ASLD wordt ook hypertensie gezien. (Brunetti-Pierri et al., 2009; Erez et al., 2011; Nagamani et al., 2012b)

Niveau 4

Een 16-jarige jongen met ASLD en slecht te controleren hypertensie sinds 10 jaar presenteerde zich met een hypertensieve crisis. Behandeling met NOS-onafhankelijke NO-donor resulteerde in het normaliseren van zijn bloeddruk waarna de andere antihypertensiva gestaakt konden worden. (Nagamani et al., 2012b)

Voedingsproblemen
Voedingsproblemen worden vaak gezien bij patiënten met ureumcyclusdefecten. Groeiachterstand en osteoporose kunnen ontstaan ten gevolge van voedingstekorten of anorexie. Voedingsproblemen zijn het gevolg van diverse factoren: aversie tegen de eiwitarme producten, het aminozuurpreparaat of na (tijdelijke) sondevoeding, bijwerking van diverse medicijnen, door neurologische schade of door negatieve effecten van verhoogde metabolieten. Bij kinderen is (aanvullende) sondevoeding soms geïndiceerd en het wordt bij jonge kinderen zelfs aanbevolen. Daarnaast moet orale voeding wel worden aangemoedigd om voedselaversie te voorkomen (Carbasius Weber et al., 2011b).

Onder Begeleiding kinderen en Begeleiding volwassenen wordt verder ingegaan op de complicaties.

Reageren is niet mogelijk