Ziektepresentatie
Ziektebeschrijving
Galactokinase (GALK)-deficiëntie (McKusick 230200) is een autosomaal recessieve stoornis in het galactosemetabolisme en een zeldzame milde vorm van galactosemie. Het wordt veroorzaakt door mutaties in het GALK1-gen (chromosoomlokalisatie 17q24) dat codeert voor het enzym galactokinase. GALK katalyseert de fosforylering van galactose naar galactose-1-fosfaat, de eerste stap in het hoofdpad voor galactosemetabolisme. Doordat deze stap niet goed verloopt, wordt galactose onvoldoende gemetaboliseerd en maakt het lichaam van galactose galactitol via een alternatieve route.[1]
Anders dan bij galactosemie, waarbij voedingsproblemen, slechte gewichtstoename en groei, lethargie en geelzucht ontstaan, wordt galactokinasedeficiëntie gekenmerkt door alleen een vroeg begin van cataract. Na diagnose d.m.v. hielprikscreening en directe start van een lactosevrij en galactosebeperkt dieet kan de cataract worden voorkomen.[2, 3]
Epidemiologie
Prevalentie van galactokinasedeficiëntie is niet bekend, maar wordt geschat op minder dan 1 op 100.000. De aandoening komt vaker voor bij de Roma-bevolking.
Prognose
Ontwikkeling van cataract lijkt volledig te kunnen worden voorkomen en/of cataract kan weer verdwijnen als een vroege diagnose wordt gesteld en een lactosevrij en galactosebeperkt dieet in de eerste 4-8 weken wordt ingesteld en strikt wordt toegepast.
Hielprik
M.i.v. 1 oktober 2020 is GALK-deficiëntie in Nederland in de hielprikscreening opgenomen. Bij een TGAL-waarde > 2.100 umol/l en een normale GALT-enzymmeting moet een kindje worden
doorverwezen naar het ziekenhuis voor verder onderzoek.[2]
|
Niveau 4 |
Alle in de literatuur bekende GALK-deficiënte patiënten opgespoord met de hielprikscreening hadden een sterk verhoogde TGAL-waarde: in het eerst beschreven cohort range 3.963-8.159 umol/l en in het tweede cohort gemiddeld 8.892 umol/l met SD 5.243. Voor het cohort beschreven door Hennermann e.a. werd een afkapwaarde van 2.200 umol/l aangehouden.[2, 3] |
Symptomen
Patiënten met galactokinasedeficiëntie hebben over het algemeen verhoogde gehaltes aan galactose in plasma en een verhoogde uitscheiding van galactitol in de urine. Ze ontwikkelen cataract in de eerste levensweken als gevolg van ophoping van galactitol in de lens. Daarnaast zijn de patiënten gezond.
Presentatie bij ongescreende patiënten
De klinische presentatie van ongescreende patiënten is cataract.
In de literatuur zijn naast bilaterale cataracten diverse klinische symptomen beschreven bij patiënten met GALK-deficiëntie, waaronder microcefalie, mentale retardatie, epilepsie, asymptomatische hypoglykemie, hepatosplenomegalie, doofheid, gestoorde groei, idiopathische intracraniële hypertensie en hypercholesterolemie. Deze zelden voorkomende symptomen worden hoogstwaarschijnlijk niet veroorzaakt door GALK-deficiëntie.
Behandeling
Dieet
De behandeling van GALK-deficiëntie is een lactosevrij en galactosebeperkt dieet. Tijdige start van het dieet (zo vroeg mogelijk maar vóór de leeftijd van 2 maanden) voorkomt cataractvorming, vermindert al bestaand cataract, en voorkomt visusproblemen en de noodzaak voor lensextractie.[2] Ook patiënten die wegens cataract al een lensextractie hebben ondergaan, worden behandeld met een lactosevrij en galactosebeperkt dieet om een nieuw cataract in het lenskapsel te voorkómen.
|
Niveau 4 |
Dietary treatment induced nearly complete resolution of lens clouding, if started within the first 2 months of life, even in those neonates with severe cataracts.[2] |
Medicatie
Er bestaan geen medicijnen voor de behandeling van galactokinasedeficiëntie.
Te vermijden genees- en voedingsmiddelen
Het gebruik van medicatie waarin galactose of lactose is verwerkt, moet worden overlegd met de behandelend metabole arts. De meeste medicijnen bevatten een zodanig kleine hoeveelheid galactose/lactose dat ze wel gebruikt kunnen worden.
Uitkomstmaten
De belangrijkste uitkomstmaten bij galactokinasedeficiëntie zijn:
Klinische uitkomstmaten (uit anamnese en lichamelijk onderzoek)
- cataract
- neonatale ziekte (transaminaseverhoging, diathese, encefalopathie)[4]
Laboratoriumuitkomstmaten (zowel algemeen als metabool)
- galactitol (urine)
- calcium en vitamine D (jaarlijks, gezien het dieet zonder zuivel)