Diagnostiek
Laboratoriumbevindingen
Vaststellen diagnose methylmalonacidurie
Wanneer een kind zich presenteert met klachten die zouden kunnen passen bij MMA, dan omvat de differentiaaldiagnose alle organische acidurieën en alle ureumcyclusdefecten, maar ook een brede range aan andere ziektes. Laboratoriumdiagnostiek als bloedgas, glucose, lactaat, ammoniak, chemie, leverfuncties en bloedbeeld is zeer nuttig in het geven van informatie over de ernst, maar kan niet sluitend differentiëren tussen de verschillende aandoeningen (Baumgartner et al. 2014). Wanneer er een verdenking op MMA bestaat, wordt metabole diagnostiek verricht:
- Plasma aminozuren
- Plasma acylcarnitines
- Urine organische zuren
- Plasma methylmalonylzuur
- Plasma homocysteïne
In het bloed van MMA-patiënten is propionylcarnitine verhoogd en in de urine is propionzuur, 3-hydroxypropionzuur en methylcitraat verhoogd. In de aminozuuranalyse zijn glycine en lysine vaak verhoogd. Verhoging van deze metabolieten is echter niet specifiek voor de diagnose MMA, er kan ook sprake zijn van propionacidurie (PA). Daarom wordt ook gekeken naar methylmalonylcarnitine en wordt methylmalonylzuur specifiek gemeten. Deze metabolieten zijn alleen verhoogd in MMA en niet in PA. Op deze manier kan er onderscheid gemaakt worden tussen MMA en PA.
Plasma homocysteïne wordt gemeten om onderscheid te maken tussen een geïsoleerde MMA (veroorzaakt door MUT-, MMAA-, MMAB-, MCEE- of MMADHC-deficiëntie) en een gecombineerd MMA-homocystinurie defect (andere cobalaminedeficiënties).
Na metabool onderzoek moet de vitamine B12-responsiviteit worden bepaald. De vitamine B12-responsiviteit is een zeer belangrijke factor in patiënten met MMA die de prognose in grote mate bepaalt. Om de responsiviteit beter te kunnen inventariseren en te vergelijken is er een gestandaardiseerde klinische testmethode voorgesteld (Fowler, Leonard en Baumgartner 2008) die parallel aan de biochemische test kan worden uitgevoerd.
Uitgangscriteria testmethode vitamine B12-responsiviteit
- Patiënten met een MMA-excretie van >10.000 mmol/mol creatinine die klinisch instabiel zijn, zijn vrijwel nooit vitamine B12-responsief.
- De patiënt moet klinisch stabiel zijn, gedurende één maand dezelfde therapie hebben gehad en de eiwit- en energie-inname moet bekend zijn.
- De cobalamine moet minimaal gedurende één maand voor de test gestopt zijn. Als de patiënt hierdoor achteruit gaat, wordt de test uitgesteld of achterwege gelaten en wordt cobalamine herstart.
- De uitgangsurinemonsters en de follow-up-urinesamples moeten in dezelfde run op de GCMS geanalyseerd kunnen worden in een centrum met een kwaliteitscontrole voor methylmalonylzuur.
Stappenplan
Dag -3, -2 en -1: er moeten minimaal drie urinesamples van verschillende dagen afgenomen worden als uitgangspunt. Plasma wordt alleen gebruikt als er een sensitieve assay beschikbaar is.
Dag 0, 1 en 2: geef 1 mg hydroxocobalamine i.m. op drie achtereenvolgende dagen.
Dag 2, 4, 6, 8 en 10: verzamel urinesamples na de cobalamine-injectie om de dag gedurende 10 dagen.
Uitslag
Er is een (nuttige) respons wanneer de MMA-waarden gemiddeld meer dan 50% dalen (Fowler, Leonard en Baumgartner 2008).
De diagnose ‘geïsoleerde MMA’ kan worden bevestigd met enzymdiagnostiek en/of DNA-diagnostiek. Bij enzymdiagnostiek wordt er gekeken naar de restactiviteit van de betreffende enzymen en naar de vitamine B12-responsiviteit. Dit geeft richting aan de DNA-diagnostiek. Van de genetische defecten die ten grondslag kunnen liggen aan de geïsoleerde vorm van MMA zijn patiënten met een defect in het MUT-gen slechts voor een deel vitamine B12-responsief. Indien de uitslag mut0 is, is er geen responsiviteit, indien de uitslag mut- is, is er (enige) responsiviteit. Patiënten met een defect in het MMAA-gen zijn vrijwel altijd vitamine B12-responsief, maar van de patiënten met een defect in het MMAB-gen is slechts een derde vitamine B12-responsief (Matsui, Mahoney en Rosenberg 1983). Bij mutatie-analyse wordt er gekeken naar pathogene mutaties in de MUT-, MMAA-, MMAB-, MCEE- en MMADHC-genen. Het weten van het onderliggende enzymdefect en het onderliggende genotype is van belang voor bevestiging van de diagnose voor prenatale diagnostiek, dragerschap van familieleden, genetische counseling en in sommige gevallen voor genotype-fenotype correlaties, maar hiervan zijn er slechts enkele bekend (zie: ‘Genotype’).
|
Niveau 2 |
Te verrichten metabole diagnostiek bij een verdenking op MMA omvat plasma aminozuren, plasma acylcarnitines en organische zuren in de urine of in plasma. (Baumgartner et al. 2014) |
|
Niveau 2 |
Het kennen van het onderliggende enzymdefect en de vitamine B12-responsiviteit is van groot belang, aangezien beide het ziekteverloop en de prognose van de patiënt sterk bepalen. (Baumgartner et al. 2014) |
|
Niveau 2 |
Om de diagnose te bevestigen, is enzymdiagnostiek en/of DNA-diagnostiek noodzakelijk. Identificatie van ziekteveroorzakende mutaties is van belang voor prenatale diagnostiek, dragerschap, genetische counseling en soms voor genotype-fenotypecorrelaties. (Baumgartner et al. 2014) |
Als de patiënt is overleden wordt aanbevolen om een huidbiopt af te nemen voor fibroblast-onderzoek, bloed voor DNA isolatie en plasma, serum en urine in te vriezen en te bewaren, voor eventuele postmortale diagnostiek (Baumgartner et al. 2014).
Diagnostiek bij een acute ontregeling
Wanneer er sprake is van (verdenking op) een acute ontregeling, wordt minimaal de volgende laboratoriumdiagnostiek verricht (Baumgartner et al. 2014):
- Bloedgas
- Ammoniak
- Lactaat
- Glucose
- Elektrolyten: Na, K, Cl (bereken de anion gap)
- Creatinine, ureum
- Bloedbeeld
- Urine: ketonen
|
Niveau 2 |
Diagnostiek door het metabool laboratorium (plasma of urine organische zuren, plasma aminozuren, plasma carnitine) is van weinig toegevoegde waarde tijdens een acute metabole ontregeling. (Baumgartner et al. 2014) |
|
Niveau 4 |
Monitoren van een dreigende/acute ontregeling kan thuis plaatsvinden middels het gebruik van ketonensticks voor de urine. (Expert opinion, Nederlandse expert meeting, 2018) |
Aanvullend onderzoek
- Op indicatie beeldvorming van hersenen, bij voorkeur MRI.
- Onderzoek naar MMA bij broertjes/zusjes.





