Ziektepresentatie
Ziektebeschrijving
De ziekte van Fabry (OMIM 301500) is een zeldzame X-gebonden lysosomale stapelingsziekte die wordt veroorzaakt door een tekort aan het enzym α-galactosidase A. Door dit tekort stapelen glycolipiden, met name globotriaosylceramide (Gb3), zich op in verschillende organen, zoals het vasculaire endotheel, de huid, de nieren, het zenuwstelsel en het hart, wat ontstekingen en fibrose veroorzaakt. Deze processen leiden doorgaans tot orgaanstoornissen. Mannelijke patiënten met klassieke ziekte van Fabry presenteren zich op de kinderleeftijd of in de puberteit met symptomen als pijnen aan handen en voeten (acroparesthesieën), anhidrose/hypohidrose en angiokeratomen; bij oogheelkundig onderzoek kunnen cornea verticillata worden gezien. Later in het beloop van de ziekte ontstaan cerebrovasculaire laesies, hartafwijkingen (linkerventrikelhypertrofie, geleidingsstoornissen en aritmieën) en proteïnurie. (Desnick, Ioannou, and Eng 2014) Op latere leeftijd kunnen progressieve nierziekte, hartfalen en cerebrovasculaire events optreden. (Arends et al. 2017) Vrouwen met klassieke ziekte van Fabry kunnen dezelfde problemen ontwikkelen, maar dit gebeurt over het algemeen op latere leeftijd en kan minder ernstig zijn. Het beloop van de ziekte verschilt sterk tussen vrouwen met klassieke ziekte van Fabry.
Bij niet-klassieke ziekte van Fabry ontstaan de uitingen van de ziekte bij mannen op latere leeftijd en kan de ziekte beperkt blijven tot één orgaan (specifiek het hart). Vrouwen met de niet-klassieke vorm van de ziekte hebben een laag risico op het ontwikkelen van complicaties.
De levensverwachting van vrouwen maar vooral van mannen met klassieke ziekte van Fabry is bekort. (Biegstraaten et al. 2015)
Etiologie
Mutaties in het GLA-gen (Xq21.3-q22) resulteren in een verminderde of afwezige functie van het enzym α-galactosidase A waardoor de ziekte van Fabry ontstaat. Deficiëntie van dit enzym veroorzaakt stapeling van glycosfingolipiden (globotriaosylceramide (Gb3) of ceramidetrihexoside (CTH) en afgeleiden daarvan) in de lysosomen. Progressieve glycosfingolipidenstapeling leidt tot cellulaire disfunctie en uiteindelijk tot orgaanschade. (Askari et al. 2007; Valbuena et al. 2012)
Epidemiologie
De geschatte geboorteprevalentie van de ziekte van Fabry is 1:40.000-170.000. (Biegstraaten et al. 2015)
Prognose
Chronisch nierfalen en levensbedreigende cardiovasculaire of cerebrovasculaire complicaties beperken de levensverwachting van onbehandelde mannen en vrouwen met de klassieke ziekte, naar schatting respectievelijk 20 en 10 jaar ten opzichte van de algemene bevolking. (Germain 2012). Ook niet-klassieke ziekte van Fabry bij mannen verkort waarschijnlijk de levensverwachting. (El Sayed et al. 2021)
Symptomen
De volgende symptomen kunnen wijzen op de ziekte van Fabry:
- angiokeratomen
- anhidrose/hypohidrose
- brandende pijn aan handen en voeten, met name bij blootstelling aan warmte of bij inspanning, al vanaf jonge leeftijd.
Bij patiënten met linkerventrikelhypertrofie zonder duidelijke oorzaak en bij patiënten met onbegrepen nierfalen, vooral bij de aanwezigheid van één van de bovengenoemde symptomen, moet ook gedacht worden aan de ziekte van Fabry. Hierbij speelt ook de familieanamnese een belangrijke rol.
Laboratoriumbevindingen die kunnen passen bij de ziekte van Fabry
Proteïnurie kan aanwezig zijn, met name bij patiënten met klassieke ziekte van Fabry.
Behandeling
Medicatie
Enzymtherapie
Sinds 2001 is er voor de ziekte van Fabry behandeling beschikbaar in de vorm van enzymtherapie (enzyme replacement therapy, ERT). Enzymtherapie bevat een recombinante vorm van het enzym dat patiënten zelf niet of in onvoldoende mate aanmaken. Voor de ziekte van Fabry zijn er twee middelen beschikbaar: agalsidase α (Replagal®), tweewekelijks 0,2 mg/kg i.v., en agalsidase β (Fabrazyme®), tweewekelijks 1 mg/kg i.v..
Iedere patiënt wordt besproken in de Fabry indicatiecommissie; behandeling kan alleen worden gestart, en eventueel weer worden gestopt, als deze commissie goedkeuring heeft gegeven. Hierbij worden start-/stopcriteria gehanteerd die zijn vastgelegd in een internationale richtlijn (Biegstraaten et al. 2015). In een individueel geval kan van de criteria worden afgeweken als de commissie dat nodig acht. Patiënten met gevorderde ziekte die wel nog aan de criteria voldoen, kunnen op proef worden behandeld, maar de behandeling wordt dan weer gestaakt indien een vooraf gedefinieerd criterium voor ziekteprogressie is bereikt. Bij start van de behandeling wordt alle patiënten verteld dat de behandeling kan worden gestopt als de ziekte tijdens behandeling niet stabiliseert.
Behandelaar en patiënt maken in overleg de keuze voor agalsidase α of β. Agalsidase β heeft vaak de voorkeur vanwege een sterkere reductie van lysoGb3 in plasma en een mogelijk beter effect op cardiale hypertrofie en het optreden van complicaties. (Arends et al. 2018; El Dib et al. 2016; El Dib et al. 2017) Agalsidase α kan worden gekozen vanwege de kortere infusietijd en het minder vaak voorkomen van infusiegerelateerde reacties en het kleinere risico op de vorming van antilichamen tegen het geneesmiddel (mogelijk dosisgerelateerd(van der Veen et al. 2019)).
Start van behandeling vindt plaats in het ziekenhuis en kan daarna thuis worden voortgezet. Zie ook het kopje Medicatie onder Begeleiding Kinderen en Begeleiding Volwassenen.
|
Niveau 3 |
Arends et al. compared clinical and biochemical outcomes (clinical event rate, left ventricular mass index (LVMI), estimated glomerular filtration rate (eGFR), antibody formation and globotriaosylsphingosine (lysoGb3) levels) of agalsidase α and agalsidase β in a multicentre retrospective cohort study comprising 387 patients (192 women). They found no difference in the occurrence of clinical events, even though the dosing of agalsidase β was higher. And although the risk to develop antibodies was higher for patients treated with agalsidase β, this treatment led to a more robust decrease in plasma lysoGb3 as well as a greater reduction in left ventricular mass. (Arends et al. 2018) |
Nieuwe behandelingsopties
Nieuwe behandelingsopties voor de ziekte van Fabry zijn in ontwikkeling: chaperonetherapie, nieuwe vormen van enzymtherapie, substraatremmers en gen- en RNA-therapieën. Chaperonetherapie (migalastat, Galafold®), een oraal middel, is goedgekeurd door de EMA maar wordt vanwege onvoldoende bewezen effectiviteit vooralsnog niet vergoed in Nederland.
Ondersteunende behandeling
Voor alle patiënten met de ziekte van Fabry moet ondersteunende behandeling beschikbaar zijn om de kwaliteit van leven te optimaliseren. Deze bestaat uit pijnbestrijding bij acute of chronische aan de ziekte van Fabry gerelateerde neuropathische pijn (acroparesthesie), behandeling gericht op het voorkomen van complicaties (bijv. verminderen van proteïnurie) en begeleiding van psychosociale klachten/problemen die op kunnen treden bij patiënten met een zeldzame erfelijke metabole ziekte.
Neuropathische pijn
Patiënten met vastgestelde dunnevezelneuropathie (acroparesthesie) zullen doorgaans worden behandeld met carbamazepine. Voor doseringen, adviezen bij pijncrisen, bijwerkingen en voorzorgen en eventuele andere behandelingen als carbamazepine onvoldoende effect heeft, zie het Amsterdam UMC Fabry behandelprotocol. (Langeveld et al. 2020)
Albuminurie en nierinsufficiëntie
Alle patiënten met proteïnurie of albuminurie moeten, indien mogelijk, worden behandeld met een ACE-remmer[1] (of een AT-2-receptorblokker (ARB) als een ACE-remmer niet wordt verdragen). Het doel is om de proteïnurie te verlagen tot < 0,5 g/24 uur en albuminurie tot < 300 mg/24 uur (of 30 mg/mmol kreatinine). Indien nodig kan de dosering van de ACE-remmer worden verhoogd. Bij kriebelhoest door de ACE-remmer kan worden geswitcht naar een ARB. Voor specifieke behandeladviezen wordt verwezen naar het Amsterdam UMC Fabry behandelprotocol. (Langeveld et al. 2020)
Bloeddrukregulatie en leefstijladviezen
Om de kans op achteruitgang van de nierfunctie en het optreden van cardiovasculaire events te verkleinen, worden de volgende adviezen aan alle Fabry-patiënten gegeven:
– zoutinname beperken
– niet roken
– adequate bloeddrukcontrole (< 140/90 mmHg voor alle patiënten en < 130/80 mmHg voor patiënten met een eGFR < 60 ml/min/1,73m2)
– alcohol niet of beperkt gebruiken
– voldoende lichaamsbeweging en een normaal lichaamsgewicht nastreven.
Dyslipidemie
Preventieve maatregelen cardiovasculaire events.
Lipiden
Bij alle patiënten met de ziekte van Fabry moet ten minste 1x een lipidenprofiel worden bepaald. In geval van dyslipidemie wordt (mede afhankelijk van de ernst) in principe als eerste aanbevolen om de levensstijl aan te passen. In tweede instantie worden cholesterol-/lipidenverlagende middelen geadviseerd. Het effect van statines, als preventief middel voor cardiovasculaire events bij de ziekte van Fabry, is vooralsnog niet aangetoond. Vanwege het dubbele risico van dyslipidemie en de ziekte van Fabry, kan worden overwogen om de grens om behandeling van de dyslipidemie te verlagen ten opzichte van de algemene bevolking en valt te overwegen om een krachtiger statine te gebruiken (bijvoorbeeld atorvastatine, rosuvastatine). Deze middelen bereiken zowel een verlaging in plasma LDL-C als in triglyceridespiegels bij patiënten met gecombineerde dyslipidemie. Daarnaast is met atorvastatine bij patiënten die geen ziekte van Fabry hebben een dosisafhankelijk gunstig effect op de nierfunctie aangetoond. (Vogt et al. 2019)
Antistolling
Alle patiënten die een TIA of CVA hebben doorgemaakt moeten worden doorverwezen naar een neuroloog en zullen worden behandeld met plaatjesaggregatieremmers (zonder cardiale emboliebron; zie ook de richtlijnendatabase van de Federatie Medisch Specialisten) of met antistolling (in patiënten met bijvoorbeeld atriumfibrilleren).
Het gebruik van plaatjesaggregatieremmers bij Fabry-patiënten met wittestofafwijkingen (zonder TIA/CVA) wordt niet ondersteund door klinisch bewijs dat dit events voorkomt, maar wordt door veel experts wel aanbevolen. Vooral in het geval van multipele wittestofafwijkingen in relatief jonge patiënten kan dit worden overwogen (expert opinion; (Mehta et al. 2010). Voor details zie het Amsterdam UMC Fabry behandelprotocol). (Langeveld et al. 2020)
Vaccinaties
Vaccinaties kunnen volgens het Rijksvaccinatieprogramma worden gegeven.
Het jaarlijkse griepvaccin wordt geadviseerd voor alle patiënten met een eGFR < 45 ml/min/173m2 of een eGFR < 60 ml/min/173m2 en microalbuminurie > 30 mg/24 uur, voor patiënten met ernstige acroparesthesieën, na een niertransplantatie, en bij een verminderde hartfunctie.
Te vermijden genees- en voedingsmiddelen
- Bij gelijktijdig gebruik van agalsidase α of agalsidase β en amiodaron moeten voor- en nadelen tegen elkaar worden afgewogen. Gebruik van chloroquine wordt afgeraden bij de ziekte van Fabry tenzij er geen goed alternatief is.
- Roken en alcoholconsumptie worden ontraden; alcohol kan atriumfibrilleren uitlokken.
Complicaties
Infusiegerelateerde bijwerkingen van agalsidase α en β, zoals koorts, koude rillingen, hoofdpijn, misselijkheid en/of braken treden vaak op bij mannen met klassieke ziekte van Fabry. Andere overgevoeligheidsverschijnselen die regelmatig voorkomen zijn: urticaria, huiduitslag en jeuk. Bij het optreden van infusiereacties kan bij een volgende infusie premedicatie worden toegediend en de infusiesnelheid worden aangepast om de kans op herhaling te verkleinen. Voor details zie het Amsterdam UMC Fabry behandelprotocol. (Langeveld et al. 2020)
[1] ACE-remmers en ARB’s met een lange halfwaardetijd hebben meestal de voorkeur. Er is geen onderzoek gedaan naar het effect van de verschillende ACE-remmers/ARB’s.





