Ziektepresentatie
Ziektebeschrijving
VLCADD is een aangeboren, erfelijke, Stofwisselingsziekte waarbij zeerlangeketenvetzuren niet goed kunnen worden afgebroken.
Vet wordt door het lichaam gebruikt als brandstof, als opslag voor energie en als onderdeel van de celwanden. Vetten zijn opgebouwd uit een stof (glycerol) met daaraan drie ketens van vetzuren. Bij de afbraak van vetten worden eerst de drie vetzuurketens losgemaakt, waarna deze ketens stukje voor stukje worden afgebroken. De ketens kunnen verschillen in lengte, zo bestaan er zeerlangeketenvetzuren, middellangeketenvetzuren en korteketenvetzuren. Bij de afbraak (verbranding) van de vetzuren komt energie vrij.
De eerste bron van energie voor het lichaam zijn suikers (koolhydraten). Eerst worden de suikers in het bloed gebruikt, daarna wordt de voorraad van suikers gebruikt. Pas als ook die voorraad op is, worden de vetten gebruikt om energie te leveren. Dit gebeurt dus vaak pas als iemand heel lang niet of weinig heeft gegeten (vasten) of als iemand heel veel energie gebruikt (bijvoorbeeld bij ziek zijn).
Voor de afbraak van vetzuren zijn enzymen nodig. Een Enzym is een hulpstof bij het omzetten van stofjes. Het enzym dat de langeketenvetzuren afbreekt tot kortereketenvetzuren (de lange en middellange ketens) werkt niet goed bij mensen met VLCADD. Hierdoor kan een tekort aan energie ontstaan in situaties waarin het lichaam vetverbranding nodig heeft (bijvoorbeeld bij lang, niet of heel weinig eten en bij ziek zijn). Daarnaast ontstaat een overschot aan niet-afgebroken zeerlangeketenvetzuren die schadelijk kunnen zijn voor het lichaam.
Problemen kunnen onder andere ontstaan in de spieren omdat die veel energie gebruiken. Vooral het hart, een spier die continu (dag en nacht) moet werken, heeft veel energie nodig. Deze energie haalt het hart voor een groot deel uit vetten in plaats van suikers. De lever regelt de vraag en het aanbod van energie in het lichaam (onder andere door opslag van een voorraad vetten en suikers) en zorgt voor een vervangende brandstof voor de hersenen bij suikertekort. Doordat in de lever de afbraak van zeerlangeketenvetzuren niet goed loopt, komen ook al deze functies in de problemen.
De cijfers
VLCADD komt in Nederland bij ongeveer 1 op 80.000 pasgeborenen voor. Dat betekent dat gemiddeld in Nederland elk jaar 2 kinderen met VLCADD geboren worden.
Symptomen
Klachten bij (jonge) kinderen
Bij kinderen met VLCADD kunnen klachten soms al vroeg na de geboorte ontstaan, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. Baby’s die al snel na de geboorte last hebben van VLCADD hebben vaak een lage bloedsuikerwaarde of problemen met hun hart. Door een onvoldoende pompfunctie van het hart kan het kindje bijvoorbeeld slecht gaan drinken, niet goed groeien of benauwd zijn. Ook kan het slap zijn doordat de spieren onvoldoende energie hebben. In hele acute situaties, als het kind erg ziek is, kan soms sprake zijn van leverproblemen, zoals een vergrote lever en bloedstollingstoornissen. De lage bloedsuikerspiegel is het gevolg van energietekort in het lichaam, omdat een groot deel van de vetten in de voeding niet als energiebron kan worden gebruikt. De behandeling is een aangepast dieet. Als deze behandeling goed wordt gevolgd, herstelt de hartspier meestal weer. Door vasten te vermijden en op tijd in te grijpen bij ziek zijn, kunnen ook de leverproblemen en daling van de bloedsuiker worden voorkomen.
Klachten bij (jong)volwassenen
Sommige mensen met VLCADD krijgen pas op (jong)volwassen leeftijd voor het eerst klachten. Hierbij staan spierklachten voorop. Er kan sprake zijn van spierpijn of spierkrampen, maar ook van spierzwakte en periodes waarin spieren worden afgebroken. Deze klachten ontstaan vaak pas bij langdurige inspanning (sporten) of na langdurig vasten.
Behandeling
Mensen met VLCADD worden altijd behandeld door een kinderarts of internist en diëtist gespecialiseerd in stofwisselingsziekten in een Universitair Medisch Centrum.
Het belangrijkste onderdeel van de behandeling is het dieet. Omdat zeerlangeketenvetzuren niet goed kunnen worden afgebroken, wordt de hoeveelheid van deze vetten in de voeding beperkt. De middellangeketenvetzuren kunnen meestal wel gewoon worden afgebroken; daarom worden deze vetten vaak aan de voeding toegevoegd. Sommige langeketenvetzuren zijn wel belangrijk voor de opbouw en het functioneren van het lichaam maar kunnen niet door het lichaam zelf worden gemaakt. Dit zijn essentiële vetzuren. Deze specifieke langeketenvetzuren worden daarom vaak ook extra aan de voeding toegevoegd.
Naast de verandering in samenstelling van het dieet is het ook belangrijk om periodes van langdurig vasten (niet of weinig eten) te vermijden. Daarom wordt afgesproken hoe lang maximaal gevast mag worden. Dit hangt af van de leeftijd en het gewicht. Vooral bij jonge kinderen moet gelet worden op de voedingstijden en kan het bijvoorbeeld nodig zijn in de late avond of ’s nachts nog een keer te eten. Ook moet in een periode van ziek zijn extra op de voeding worden gelet, omdat juist dan meer energie wordt verbruikt en er vaak minder eetlust is. Iedere patiënt krijgt hiervoor uitgebreide instructies in de vorm van een noodprotocol.
Dieet
Een belangrijk aspect van het dieet is het voorkomen van afbraak van de zeerlangeketenvetzuren (bij langdurig vasten of ziek zijn). Uw diëtist zal u intensief begeleiden en informeren over het dieet. Voor sommige patiënten met een milde vorm van de ziekte is een dieet alleen nodig als ze ziek zijn, een infectie hebben of een operatie moeten ondergaan.
Het dieetadvies bestaat over het algemeen uit:
- Een maximale vastenperiode, afhankelijk van de leeftijd en het gewicht.
De maximale voedingspauze kan meestal gedurende het eerste jaar geleidelijk worden uitgebreid. Over het algemeen wordt de volgende richtlijn aangehouden: de maximale vastenperiode is 3 uur bij 3 maanden, 4 uur bij 4 maanden, 5 uur bij 5 maanden, 6 uur bij 6 maanden, 7 uur bij 7 maanden en maximaal 8 uur vanaf 8 maanden. Maar soms is er geen beperking nodig. - Bij ziekte wordt aangeraden de maximale voedingspauze te halveren.
- Zo nodig beperking van (zeer) langeketenvetten (LCT, Long Chain Triglyceriden) in de voeding.
- Zo nodig toevoeging van middellangeketenvetzuren (MCT, Medium Chain Triglyceriden) aan de voeding.
- Indien nodig aanvulling van essentiële langeketenvetzuren en vetoplosbare vitamines in de voeding.
Medicijnen
Er bestaan geen medicijnen waarmee VLCADD kan worden genezen.
Niet te gebruiken bij VLCADD
Er zijn geen medicijnen die u van de thuisapotheek krijgt die een risico vormen voor patiënten met VLCADD. Wel is het zo dat bepaalde middelen die bij operaties of noodsituaties gebruikt worden, moeten worden vermeden.
Noodprotocol
Bij iemand met VLCADD wordt de opgeslagen energie uit vetzuren niet zo goed vrijgemaakt. Als het evenwicht tussen verbruik van energie en inname of vrijmaken van energie verstoord is, wordt dat een metabole ontregeling genoemd.
Bij een dreigende metabole ontregeling moeten speciale maatregelen worden genomen om dit evenwicht te herstellen. Een situatie waarbij een dreigende ontregeling bestaat, is bijvoorbeeld ziek zijn, vooral in combinatie met koorts, braken en/of diarree. Dit komt omdat er dan meestal minder goed wordt gegeten, er is dus minder inname van energie, terwijl het lichaam veel energie nodig heeft om beter te worden. Daarom is voor iedere patiënt een noodprotocol opgesteld dat in deze gevallen moet worden gevolgd. Hierin staat precies beschreven wat u thuis kunt doen, met wie u kunt overleggen, wanneer u naar het ziekenhuis moet komen en wat er in het ziekenhuis zal gebeuren. In dit zorgpad worden in de hoofdstukken ‘Begeleiding – Kinderen’ en ‘Begeleiding – Volwassenen’ onder het kopje ‘Noodprotocol’ enkele punten genoemd die in het noodprotocol kunnen staan.
Bij erg ziek zijn of een dreigende metabole ontsporing is opname in het ziekenhuis nodig. Er zal dan zorg voor worden gedragen dat er voldoende suikers worden gegeven door middel van een infuus met suikerwater of via sondevoeding. Ernstige metabole ontregeling kan problemen veroorzaken met de lever, de spieren of het hart. Hier wordt zo nodig nog extra onderzoek naar verricht.
Operatieve ingrepen
Voor en tijdens een operatie kunnen de gebruikelijke dieetregels niet worden toegepast. Om de inname van energie veilig te stellen, wordt gebruikgemaakt van een infuus met glucose. Daarnaast worden tijdens en na de operatie de bloedsuikerspiegel en eventuele spierafbraak gecontroleerd.
Overige aandachtspunten
Naast de medische zorg zijn er ook andere zaken waar patiënten met VLCADD mee te maken kunnen krijgen.
Praktische zaken
Voor alle praktische vragen kunt u terecht bij de kinderarts/internist. U kunt daarbij denken aan vragen over het afsluiten van een verzekering maar ook over sport, vakantie, opleiding of een vrijetijdsbesteding voor u/uw kind. Zo nodig kan de kinderarts/internist u doorverwijzen naar een maatschappelijk werker.
Chronische ziekte
Patiënten met een chronische ziekte voelen zich soms anders dan anderen. Ze hebben soms moeite om met hun ziekte om te gaan. De kinderarts/internist kan u/uw kind voor ondersteuning en begeleiding doorverwijzen naar een maatschappelijk werker of de (kinder)psycholoog. Sommige Universitair Medische Centra hebben speciale trainingen en cursussen voor kinderen met een chronische ziekte.
Voorlichting over VLCADD
Het kan fijn zijn om hulp te krijgen als u klasgenoten van uw kind of familie, vrienden, kennissen en collega’s wilt informeren over VLCADD. Deze hulp kunt u krijgen via de kinderarts/internist. Daarnaast kunt u via VKS (www.stofwisselingsziekten.nl) informatie krijgen en tips van lotgenoten opdoen.
Vakantie
Het is verstandig om u bij het plannen van een vakantie goed voor te bereiden. Belangrijke punten zijn: de beschikbaarheid van dieetproducten (en/of hulpmiddelen) in het buitenland, eventuele verklaringen voor de douane en vertalingen van medische informatie en van het noodprotocol. Het is heel belangrijk dat u eraan denkt het noodprotocol mee te nemen. Voor de vertaalde medische informatie en het noodprotocol kunt u terecht bij de kinderarts/uw internist. Voor overige praktische informatie en tips kunt u terecht bij uw diëtist en bij VKS.
Aandachtspunten bij kinderen met VLCADD
Opvoeding
Een chronische ziekte kan problemen geven bij de opvoeding. Zeker als de behandeling ingrijpt in een normaal dagelijks proces als eten. Het is soms moeilijker om grenzen te stellen. Ook kan het voor ouders lastig zijn een kind in de puberteit los te laten. Voor dergelijke problemen kunt u worden doorverwezen naar een maatschappelijk werker of de (kinder)psycholoog. Ook een pedagoog of pedagogisch medewerker kan u hierbij helpen.
Erfelijkheid en familie
Het kan lastig zijn om de familie te vertellen dat VLCADD een erfelijke aandoening is. Familieleden kunnen zich zorgen gaan maken over de kans om zelf een kind te krijgen met VLCADD. Hierbij kan uw kinderarts u helpen. Eventueel kan hulp worden ingeschakeld van een klinisch geneticus.
Transitie
Op de leeftijd van ongeveer 18 jaar zullen de meeste kinderen worden doorverwezen naar een internist. Die internist is gespecialiseerd in metabole ziekten. De kinderarts en internist zullen uw kind bij deze overgang begeleiden. De kinderarts zorgt ervoor dat de internist goed op de hoogte is van de voorgeschiedenis van uw kind.
In sommige ziekenhuizen is geen internist aanwezig die gespecialiseerd is in metabole ziekten. De behandeling kan dan worden voortgezet in een ander centrum.





