Introductie

Voorwoord

Voor u hebt u het zorgpad voor mitochondriële aandoeningen. Dit zorgpad is bedoeld voor meerdere gebruikers:

• Voor de patiënt: Verduidelijking van het ziekte- en zorgproces. Ondersteuning in het contact met zorgverzekeraars en hulpverleners.
• Voor de arts: Ondersteuning van de behandeling door expert opinion en/of wetenschappelijk onderzoek. Overzicht met informatie over ziektebeloop, complicaties en behandeling. Betere afspraken binnen de beroepsgroep over de benodigdheden voor optimale zorg.
• Voor de zorgverzekeraar: Professionalisering van het zorgproces door consensus tussen behandelaren.

Het zorgpad is ontwikkeld door een team van artsen die gespecialiseerd zijn in neuromusculaire of mitochondriële aandoeningen, in samenwerking met de patiëntenvereniging. Het geeft de consensus weer die is bereikt tussen de kinderartsen metabole ziekten, neurologen en internisten metabole ziekten.
In dit zorgpad wordt de beste medische zorg zoveel mogelijk gebaseerd op de meest recente gegevens uit wetenschappelijk onderzoek, in combinatie met de ervaringen van een groep experts. Voor de gegeven adviezen is waar mogelijk een ‘level of evidence’ aangegeven. De levels variëren van niveau 1, het hoogste level, tot niveau 4.

Het zorgtraject wordt weergegeven in een stroomschema. Hierna wordt de begeleiding voor kinderen en voor volwassenen beschreven. Het is belangrijk te realiseren dat dit een algemene richtlijn is; er kunnen grote verschillen zijn tussen patiënten en goede redenen om hier bij individuele patiënten van af te wijken. Ook kunnen er tussen de Nederlandse Universitair Medische Centra (UMC’s) kleine verschillen bestaan over de precieze invulling of toepassing van dit zorgpad.

Expertisecentra

Metabole ziekten zijn zo zeldzaam dat het goed is om de kennis en het onderzoek over deze ziekten te bundelen in een expertisecentrum. In 2015 zijn er om die reden door de minister van VWS in Nederland 18 expertisecentra voor (groepen) metabole ziekten erkend als onderdeel van de uitvoering van het Nationaal Plan Zeldzame Ziekten (NPZZ). In 2021 is dit aantal uitgebreid tot 59. Deze expertisecentra zijn te vinden in de UMC’s.
Een expertisecentrum is het landelijk aanspreekpunt voor iedereen die met een specifiek ziektebeeld te maken heeft. Voor mitochondriële aandoeningen is het Radboudumc formeel het expertisecentrum, maar in de praktijk zijn alle metabole centra in Nederland ingericht op de opvang van patiënten met mitochondriële aandoeningen. Voor de oogziekte LHON (Leber’s Hereditaire Opticus Neuropathie) is het Oogziekenhuis Rotterdam het expertisecentrum. In samenwerking met regionale behandelcentra ontwikkelt het expertisecentrum deskundigheid op het gebied van dit ziektebeeld. Hierdoor kan de meest optimale zorg aan patiënten met mitochondriële aandoeningen worden geleverd. Daarnaast heeft het expertisecentrum een belangrijke rol in onderzoek op het gebied van mitochondriële aandoeningen.
Het expertisecentrum kan advies geven aan de lokale (kinder)neuroloog, kinderarts metabole ziekten en de internist metabole ziekten en een vraagbaak zijn voor patiënten met mitochondriële aandoeningen, hun naasten en overige betrokkenen.
Patiënten in Nederland wordt sterk geadviseerd dit centrum eens per jaar te bezoeken voor controle. De lokale specialist ((kinder)neuroloog, kinderarts metabole ziekten of internist metabole ziekten) blijft in principe verantwoordelijk voor de directe zorg voor de patiënt. Hierbij kan altijd overleg plaatsvinden met en advies worden gevraagd aan het expertisecentrum.
Het is van groot belang ervoor te zorgen dat dezelfde onderzoeken in verschillende ziekenhuizen niet onnodig herhaald worden. Dit geldt met name voor invasieve of belastende onderzoeken. Hierover zijn heldere onderlinge afspraken en afstemming noodzakelijk.

Patiëntenvereniging

Dit zorgpad is ontwikkeld in opdracht van VKS (de patiëntenvereniging voor Volwassenen en Kinderen met Stofwisselingsziekten). VKS draagt er zorg voor dat dit zorgpad elke vijf jaar wordt bijgewerkt, zodat steeds de meest actuele informatie met betrekking tot mitochondriële aandoeningen in het zorgpad staat.
De patiëntenvereniging heeft ook een grote rol bij het verstrekken van patiëntinformatie en het organiseren van lotgenotencontact. Patiënten kunnen worden verwezen naar de website van VKS.

Leeswijzer

Voor de leesbaarheid van dit zorgpad is ervoor gekozen om de benamingen in het document uniform en kort te houden. Dit betekent dat overal

• waar ‘ouders’ staat ‘ouders of verzorgers’ wordt bedoeld,
• waar de mannelijke vorm wordt gebruikt, de mannelijke of vrouwelijke vorm wordt bedoeld: waar bijvoorbeeld ‘patiënt’ staat, wordt ook ‘patiënte’ bedoeld,
• waar ‘kinderarts’ staat ‘kinderarts metabole ziekten’ wordt bedoeld,
• waar ‘internist’ staat ‘internist metabole ziekten’ wordt bedoeld,
• waar ‘neuroloog’ staat ‘neuroloog metabole ziekten’ of ‘kinderneuroloog’ wordt bedoeld,
• waar ‘hoofdbehandelaar’ staat kinderarts of internist metabole ziekten wordt bedoeld,
• waar ‘diëtist’ staat ‘diëtist metabole ziekten’ wordt bedoeld.
• ‘Mitochondrieel DNA’ wordt afgekort tot ‘mtDNA’.